Shloka 50
Adhyāya 188: Mārkaṇḍeya’s Account of Yuga-Decline and the Restoration Motif
Kali-yuga to Kalki
नौर्मत्स्यस्य वच: श्रुत्वा शुज़े हिमवतस्तदा । तच्च नौबन्धनं नाम शृज्रं हिमवत: परम्,भरतकुलभूषण नरेश्वरर! आकाश और द्युलोक सब कुछ जलमय ही प्रतीत होता था। इस प्रकार जब सारा विश्व एकार्णवके जलमें डूबा हुआ था, उस समय केवल सप्तर्षि, मनु और मत्स्य भगवान्--ये ही नौ व्यक्ति दृष्टिगोचर होते थे। राजन! इस तरह बहुत वर्षोतक भगवान् मत्स्य आलस्यरहित होकर उस अगाध जलराशिमें उस नौकाको खींचते रहे। भरतकुलतिलक! तदनन्तर हिमालयका जो सर्वोच्च शिखर था, वहाँ मत्स्यभगवान् उस नावको खींचकर ले गये। कुरुनन्दन! तब वे धीरे-धीरे हँसते हुए उन समस्त ऋषियोंसे बोले --“आपलोग हिमालयके इस शिखरमें इस नावको शीघ्र बाँध दें।” भरतश्रेष्ठ! मत्स्यका वह वचन सुनकर उन महर्षियोंने तुरंत वहाँ हिमालयके शिखरमें वह नौका बाँध दी। तभीसे हिमालयका वह उत्तम शिखर “नौका-बन्धन' के नामसे विख्यात हुआ
naur matsyasya vacaḥ śrutvā śuśe himavatas tadā | tacca naubandhanaṃ nāma śṛṅgaṃ himavataḥ param ||
มารกัณฑेयกล่าวว่า: ครั้นได้สดับถ้อยคำของพระมัตสยะแล้ว เหล่าฤษีทั้งหลายก็พากันไปยังหิมาลัย เมื่อคราวที่ฟ้ากับแดนสวรรค์แลดูราวกับเป็นน้ำไปสิ้น และโลกทั้งปวงจมอยู่ในมหาสมุทรเดียว ผู้ที่ปรากฏแก่สายตาก็มีเพียงสัปตฤๅษี มนู และพระมัตสยะผู้เป็นทิพย์—รวมเป็นเก้าท่านเท่านั้น ในกาลนั้นพระผู้เป็นเจ้าในรูปมัตสยะมิได้ย่อท้อ ทรงลากเรือฝ่าห้วงน้ำอันลึกไร้ขอบเขตอยู่เนิ่นนานหลายปี แล้วทรงนำไปถึงยอดสูงสุดแห่งหิมาลัย ณ ที่นั้นพระองค์ทรงแย้มสรวลอย่างอ่อนโยน ตรัสแก่เหล่าฤษีว่า “จงผูกเรือนี้ไว้กับยอดเขานี้โดยเร็ว” ครั้นทำตามพระดำรัสนั้นแล้ว สถานที่นั้นจึงเลื่องชื่อด้วยนาม “นาวพันธนะ” คือ ‘ที่ผูกเรือ’ นับแต่นั้นมา
मार्कण्डेय उवाच
Educational Q&A
In crisis, dharma is preserved through attentive listening to wise/divine counsel and prompt, disciplined action. The naming of ‘Nau-bandhana’ memorializes that righteous obedience and the safeguarding of life and sacred knowledge.
After the Fish (Matsya) instructs them, the sages and Manu reach the Himālaya; the Fish tows their boat to the highest peak and tells them to tie it there. The summit becomes famous as ‘Nau-bandhana’ because the boat was fastened there during the great flood.