Shloka 40
Adhyāya 188: Mārkaṇḍeya’s Account of Yuga-Decline and the Restoration Motif
Kali-yuga to Kalki
शड्डिणं तं यथोक्तेन रूपेणाद्रिमिवोच्छितम् । वटारकमयं पाशमथ मत्स्यस्य मूर्थनि,शत्रुनगरविजयी नरेश्वर! तदनन्तर मनुने भगवान् मत्स्यका चिन्तन किया। यह जानकर शृंंगधारी भगवान् मत्स्य वहाँ शीघ्र आ पहुँचे। नरश्रेष्ठ भरतकुलशिरोमणे! समुद्रमें अपने पूर्वकथित रूपसे ऊँचे पर्वतकी भाँति शृंगंधारी मत्स्य भगवानको आया देख उनके मस्तकवर्ती सींगमें उन्होंने बँटी हुई रस्सी बाँध दी
ṣaḍḍiṇaṃ taṃ yathoktena rūpeṇādrimivocchritam | vaṭārakamayaṃ pāśam atha matsyasya mūrdhani ||
มารกัณฑेयกล่าวว่า “ครั้นแล้ว เมื่อเห็นพระมัตสยะผู้มีเขาในรูปดังที่ได้พรรณนาไว้ก่อน สูงตระหง่านดุจภูผา มนูจึงนำเชือกที่ทำจากเส้นใยวฏาระถักเป็นบ่วง ผูกไว้ที่เขาบนเศียรของพระองค์ ต่อจากนั้นมนูได้รำลึกภาวนาถึงพระมัตสยะผู้เป็นเทพ; ครั้นพระองค์ทรงทราบ พระมัตสยะผู้มีเขาก็เสด็จมาถึงโดยเร็ว โอ้พระราชาผู้พิชิตนครศัตรู เมื่อมนูเห็นพระมัตสยะผู้เป็นภควานผุดขึ้นจากมหาสมุทรดุจภูเขาสูง ก็ผูกเชือกถักนั้นไว้กับเขาบนพระเศียรของพระองค์อย่างมั่นคง”
मार्कण्डेय उवाच
Educational Q&A
The passage highlights dharmic preparedness joined with devotion: Manu follows the earlier instruction (yathokta) and, through mindful remembrance of the Lord, receives timely divine aid. Ethical emphasis falls on disciplined action, trust in righteous guidance, and the idea that divine protection supports those who act responsibly.
In Mārkaṇḍeya’s narration of the Manu–Matsya episode, the horned divine Fish appears in the ocean in the foretold gigantic form. Manu secures a braided rope/noose made from vaṭāra fibres to the Fish’s horn/head, preparing for the forthcoming task in which the Fish will guide and protect (as in the deluge tradition).