Shloka 11
Brāhmaṇa-māhātmya: Tārkṣya’s instruction on tapas, satya, and svadharma
Chapter 182
विपरीतैश्व राजेन्द्र कारणैर्मानुषो भवेत् । तिर्यग्योनिस्तथा तात विशेषज्षात्र वक्ष्यते,राजेन्द्र! इसके विपरीत कारण उपस्थित होनेपर मनुष्ययोनिमें तथा पशु-पक्षी आदि योनिमें जन्म लेना पड़ता है। तात! पशु-पक्षी आदि योनियोंमें जन्म लेनेका जो विशेष कारण है, उसे भी यहाँ बतलाया जाता है। जो काम, क्रोध, लोभ और हिंसामें तत्पर होकर मानवतासे भ्रष्ट हो जाता है, अपनी मनुष्य होनेकी योग्यताको भी खो देता है, वही पशु- पक्षी आदि योनिमें जन्म पाता है
viparītaiś ca rājendra kāraṇair mānuṣo bhavet | tiryagyonis tathā tāta viśeṣaś cātra vakṣyate ||
พญานาคกล่าวว่า “ข้าแต่พระราชา เมื่อเหตุปัจจัยกลับตาลปัตร ย่อมเกิดเป็นมนุษย์อีกได้ และเช่นกันนะลูกเอ๋ย ก็อาจไปเกิดในกำเนิดเดรัจฉานได้ ที่นี่เราจักกล่าวเหตุเฉพาะแห่งการเกิดเป็นสัตว์: ผู้ใดหมกมุ่นในกาม โทสะ โลภะ และความรุนแรง ละทิ้งธรรมแห่งมนุษย์จนสิ้นความเหมาะสมของความเป็นคน ผู้นั้นย่อมไปเกิดในครรภ์สัตว์เดรัจฉาน”
सर्प उवाच
Educational Q&A
Moral conduct determines the direction of rebirth: indulgence in lust, anger, greed, and violence erodes one’s human fitness and leads to lower (animal) births, while contrary causes can restore human birth.
A serpent addresses a king and a younger listener, explaining the karmic logic behind taking birth as a human versus being born among animals, and promises to state the specific distinguishing cause for animal birth.