Shloka 72
Kailāsa-darśana, Badarī-vāsa, and Sarasvatī–Dvaitavana Transition (कैलासदर्शन–बदरीवास–सरस्वतीद्वैतवनगमनम्)
अब्रवीद् विबुधै: सार्थमिदं स मधुरं वच: अतिदेवासुरं कर्म कृतमेव त्वया रणे,हिरण्यपुरका विध्वंस, दानवी मायाका निवारण तथा महाबलवान् निवातकवचोंका युद्धमें वध सुनकर मरुत् आदि देवताओंसहित भगवान् सहस्नलोचन इन्द्र अत्यन्त प्रसन्न हो मुझे साधुवाद देने लगे और मुझे प्रेम पूर्वक हृदयसे लगाकर मुसकराते हुए मेरा मस्तक सूँघा। तत्पश्चात् देवराजने बार-बार मुझे सान्त्वना देते हुए देवताओंके साथ यह मधुर वचन कहा--'पार्थ! तुमने युद्धमें वह कार्य किया है, जो देवताओं और असुरोंके लिये भी असम्भव है
arjuna uvāca | abravīd vibudhaiḥ sārtham idaṃ sa madhuraṃ vacaḥ | atidevāsuraṃ karma kṛtam eva tvayā raṇe | hiraṇyapurakā-vidhvaṃsaḥ dānavī-māyā-nivāraṇaṃ tathā mahābalavān nivātakavacānāṃ yuddhe vadhaṃ śrutvā marud-ādi-devatābhiḥ saha bhagavān sahasra-locana indraḥ atyantaṃ prasannaḥ san māṃ sādhuvādaṃ dadau | sa ca māṃ premṇā hṛdayena pariṣvajya smayamānaḥ mama mastakaṃ ghrātvā | tataḥ paścāt devarājaḥ punaḥ punaḥ māṃ sāntvayann devaiḥ saha idaṃ madhuraṃ vacaḥ abravīt— “pārtha! tvayā yuddhe tat karma kṛtaṃ yat devāsurair api aśakyaṃ” |
อรชุนกล่าวว่า— แล้วพระอินทร์ผู้เปี่ยมปีติ พร้อมด้วยหมู่มรุตและเทพทั้งหลาย ตรัสถ้อยคำอันหวานว่า “ในสนามรบ เจ้าได้กระทำกิจที่เหนือกว่าแม้เทพและอสูร” เมื่อทรงสดับข่าวการทำลายหิรัณยปุระ การสกัดมนตร์มายาของเหล่าทานพ และการสังหารนิวาตกวจะผู้มีกำลังมหาศาลในศึก พระองค์ทรงสรรเสริญข้าพเจ้า โอบกอดด้วยความเอ็นดู และยิ้มพลางแตะศีรษะข้าพเจ้าเป็นนัยแห่งพระกรุณา ต่อมาเทวราชทรงปลอบประโลมข้าพเจ้าซ้ำแล้วซ้ำเล่าในท่ามกลางเหล่าเทพ ตรัสว่า “ปารถะ กิจของเจ้านี้อยู่พ้นวิสัยแม้เทพและอสูร”
अजुन उवाच
Educational Q&A
Extraordinary power is ethically framed as responsibility: Arjuna’s victory is praised not merely as strength, but as the successful fulfillment of a difficult protective duty—overcoming hostile force and deceptive māyā. The passage also models how rightful achievement is met with gratitude, reassurance, and affectionate recognition rather than arrogance.
After Arjuna’s campaign—destroying Hiraṇyapura, neutralizing the Dānavas’ magical stratagems, and killing the Nivātakavacas—Indra arrives with the Maruts and other gods, praises him, embraces him, and declares that Arjuna has done in battle what even gods and asuras would find impossible.