Shloka 44
Bhīmasena–Hanūmān Saṃvāda: The Tail Test and the Divine Path
रथाज्रसाद्वदात्यूहा हंसकारण्डवप्लवा: | शुका: पुंस्कोकिला: क्रौज्चा विसंज्ञा भेजिरे दिश:,सूअर, मृगसमूह, जंगली भैंसे, बाघों तथा गीदड़ोंके समुदाय और गवय--ये सब-के- सब एक साथ चीत्कार करने लगे। चक्रवाक, चातक, हंस, कारण्डव, प्लव, शुक, कोकिल और क्रौंच आदि पक्षियोंने अचेत होकर भिन्न-भिन्न दिशाओंकी शरण ली
rathāgrasād vadāty ūhā haṃsakāraṇḍavaplavāḥ | śukāḥ puṃskokilāḥ krauñcā visaṃjñā bhejire diśaḥ ||
จากส่วนหน้ารถศึกเองก็เกิดเสียงอื้ออึงอันน่าสะพรึงและเป็นลางร้าย หงส์ เป็ดการัณฑวะ นกปลวะ นกแก้ว นกกาเหว่าตัวผู้ และนกกระเรียนเคราญจะ—ประหนึ่งสิ้นสติ—ต่างบินหนีไปคนละทิศละทาง เป็นนิมิตว่าระเบียบแห่งธรรมชาติถูกรบกวน ราวกับธรรมะกำลังถูกกดทับด้วยเหตุการณ์ใหญ่หลวง
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse uses an omen in nature—birds becoming stunned and scattering—to suggest that when adharma or grave danger approaches, harmony in the world is disturbed. It encourages attentiveness to signs of moral and cosmic imbalance and the need for prudent, dharmic action.
A sudden, ominous clamor arises near the chariot-front, and various birds (swans, ducks, water-birds, parrots, cuckoos, cranes) panic and flee in different directions, indicating fear and an inauspicious atmosphere surrounding the unfolding events.