Shloka 43
Bhīmasena–Hanūmān Saṃvāda: The Tail Test and the Divine Path
वराहमृगसंघाश्व महिषाश्न वनेचरा: । व्याप्रगोमायुसंघाश्च प्रणेदुर्गवयै: सह,सूअर, मृगसमूह, जंगली भैंसे, बाघों तथा गीदड़ोंके समुदाय और गवय--ये सब-के- सब एक साथ चीत्कार करने लगे। चक्रवाक, चातक, हंस, कारण्डव, प्लव, शुक, कोकिल और क्रौंच आदि पक्षियोंने अचेत होकर भिन्न-भिन्न दिशाओंकी शरण ली
vaiśampāyana uvāca |
varāha-mṛga-saṅghāśva-mahiṣāśn vane-carāḥ |
vyāghra-gomāyu-saṅghāś ca praṇeduḥ gavayaiḥ saha ||
ในพงไพร หมูป่า ฝูงกวาง ม้าป่า และควายป่า ตลอดจนสัตว์ผู้เที่ยวหากินในดงที่คอยล่าเหยื่อ และฝูงเสือกับหมาใน—พร้อมทั้งกวายะ—ต่างเปล่งเสียงร้องก้องพร้อมกันอย่างอัปมงคล ราวกับพงพนาททั้งผืนกำลังสะท้านด้วยความหวาดผวาและความสับสนต่อภัยที่กำลังคืบคลานมา
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse uses the forest’s collective outcry as an omen: when dharma is threatened or a great upheaval approaches, even the natural world appears unsettled. It highlights attentiveness to signs and the idea that disorder in the environment mirrors impending human conflict or danger.
Vaiśampāyana describes a sudden, simultaneous uproar among many kinds of forest animals—prey and predators alike—suggesting panic and an ominous disturbance in the wilderness, as if something formidable is approaching or has occurred nearby.