Shloka 23
Cyavana’s Tapas, Sukanyā’s Curiosity, and Śaryāti’s Appeasement (च्यवन-सुकन्या-उपाख्यान आरम्भ)
अज्ञानाद् बालया यत् ते कृतं तत् क्षन्तुमरहसि । ततोअब्रवीन्महीपालं च्यवनो भार्गवस्तदा,“भगवन्! मेरी बालिकाने अज्ञानवश जो आपका अपराध किया है, उसे आप कृपापूर्वक क्षमा करें।” उनके ऐसा कहनेपर भृगुनन्दन च्यवनने राजासे कहा--“राजन्! तुम्हारी इस पुत्रीने अहंकारवश अपमानपूर्वक मेरी आँखें फोड़ी हैं, अत: रूप और उदारता आदि गुणोंसे युक्त तथा लोभ और मोहके वशीभूत हुई तुम्हारी इस कन्याको पत्नीरूपमें प्राप्त करके ही मैं इसका अपराध क्षमा कर सकता हूँ। भूपाल! यह मैं तुमसे सच्ची बात कहता हूँ
ajñānād bālayā yat te kṛtaṃ tat kṣantum arhasi | tato 'bravīn mahīpālaṃ cyavano bhārgavas tadā |
โลมศะกล่าวว่า “ข้าแต่ภควัน ขอทรงโปรดอภัยสิ่งที่ธิดาน้อยของข้าพเจ้ากระทำลงด้วยความไม่รู้” ครั้นแล้วฤๅษีภารควะ จยวนะ จึงตรัสแก่พระราชาว่า “ข้าแต่ราชัน ธิดาของท่านด้วยความทะนงได้กระทำการดูหมิ่นและทำร้ายดวงตาของเรา เพราะฉะนั้น เราจักให้อภัยความผิดนี้ได้ก็ต่อเมื่อเราได้รับนางเป็นภรรยา—นางผู้มีรูปงามและความเอื้ออารี แต่ก็อาจถูกแรงแห่งกิเลสและความหลงครอบงำได้ โอ้ผู้ครองแผ่นดิน นี่คือความจริงที่เรากล่าวแก่ท่าน”
लोगश उवाच
Educational Q&A
The passage contrasts ignorance and pride with accountability: even when an offense arises from youthful ignorance, it still demands acknowledgment and a dharmic resolution. Forgiveness is shown as ethically weighty—requested by Lomaśa, but conditioned by Cyavana upon a form of restitution that restores moral balance and social order.
After the king’s young daughter has harmed the sage Cyavana’s eyes in a disrespectful act, Lomaśa urges the sage to forgive her as it was done in ignorance. Cyavana then tells the king he will forgive the offense only if he receives the girl as his wife, presenting this as his truthful condition for pardon.