Shloka 24
Cyavana’s Tapas, Sukanyā’s Curiosity, and Śaryāti’s Appeasement (च्यवन-सुकन्या-उपाख्यान आरम्भ)
अपमानादहं विद्धो हानया दर्पपूर्णया । रूपौदार्यसमायुक्तां लोभमोहबलात्कृताम्,“भगवन्! मेरी बालिकाने अज्ञानवश जो आपका अपराध किया है, उसे आप कृपापूर्वक क्षमा करें।” उनके ऐसा कहनेपर भृगुनन्दन च्यवनने राजासे कहा--“राजन्! तुम्हारी इस पुत्रीने अहंकारवश अपमानपूर्वक मेरी आँखें फोड़ी हैं, अत: रूप और उदारता आदि गुणोंसे युक्त तथा लोभ और मोहके वशीभूत हुई तुम्हारी इस कन्याको पत्नीरूपमें प्राप्त करके ही मैं इसका अपराध क्षमा कर सकता हूँ। भूपाल! यह मैं तुमसे सच्ची बात कहता हूँ
apamānād ahaṃ viddho hānayā darpapūrṇayā | rūpaudāryasamāyuktāṃ lobhamohabalāt kṛtām ||
หญิงสาวผู้เปี่ยมด้วยความทะนงนี้ได้ทำร้ายเราด้วยการดูหมิ่น แม้นางจะมีรูปงามและความเอื้ออารี แต่ก็ได้กระทำการนี้ด้วยแรงแห่งความโลภและความหลง เพราะฉะนั้น โอ้ราชัน เราจักให้อภัยได้ก็ต่อเมื่อเราได้รับธิดาของท่านเป็นภรรยา โอ้ผู้ครองแผ่นดิน นี่คือความจริง
लोगश उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how pride (darpa) and delusion (moha), often fueled by greed (lobha), lead to harmful actions and social rupture; restoration is sought through a concrete form of accountability. It also raises an ethical tension: forgiveness is offered, but conditioned on a compensatory demand, showing how honor and reparation operate in epic moral worlds.
After the king pleads for pardon on behalf of his young daughter, the sage Cyavana (called Bhṛgunandana) tells the king that he has been hurt by the insult caused by the arrogant girl’s act. He declares that he will forgive the offense only if the king gives the daughter to him in marriage, presenting this as his truthful condition for reconciliation.