Shloka 17
Sagara’s Aśvamedha Horse Lost; The Sixty-Thousand Sons Begin the Subterranean Search
Kapila Introduced
पूरणार्थ समुद्रस्य भवद्धिर्यत्नमास्थितै: । एतच्छुत्वा तु वचन महर्षेभावितात्मन:,उनके ऐसा कहनेपर मुनिप्रवर भगवान् अगस्त्यने वहाँ एकत्र हुए इन्द्र आदि समस्त देवताओंसे उस समय यों कहा--'देवगण! वह जल तो मैंने पचा लिया, अतः समुद्रको भरनेके लिये सतत प्रयत्नशील रहकर आपलोग कोई दूसरा ही उपाय सोचें।” शुद्ध अन्तःकरणवाले महर्षिका यह वचन सुनकर सब देवता बड़े विस्मित हो गये; उनके मनमें विषाद छा गया। वे आपसमें सलाह करके मुनिवर अगस्त्यजीको प्रणाम कर वहाँसे चल दिये
pūraṇārthaṃ samudrasya bhavadbhir yatnam āsthitaiḥ | etac chrutvā tu vacanaṃ maharṣeḥ bhāvitātmanaḥ ||
โลมศะกล่าวว่า— “พวกท่านได้ตั้งความเพียรเพื่อเติมมหาสมุทรให้เต็มแล้ว จงเพียรต่อไปเถิด—แต่บัดนี้จงคิดหาอุบายอื่น” ครั้นได้ฟังถ้อยคำของมหาฤๅษีผู้มีจิตฝึกดีและบริสุทธิ์ เหล่าเทพต่างตื่นตะลึงและเศร้าหมอง แล้วจึงปรึกษากันเอง กราบนอบน้อมพระอคัสตยะ และพากันจากไป
लोगश उवाच
Educational Q&A
Ascetic discipline (tapas) and inner purity can surpass even divine might; therefore, effort should be paired with wise strategy and humility—when one approach is blocked, seek a better means rather than persisting blindly.
After Agastya has consumed the ocean’s waters, the gods—who had been trying to restore the ocean—hear counsel (as narrated by Lomaśa) that they must find another method. They are amazed and saddened, then respectfully bow to Agastya and leave.