Shloka 11
Sanatsujāta-Āhvāna (Summoning Sanatsujāta) — Vidura’s Invocation and Dhṛtarāṣṭra’s Doubt
अभिध्या वै प्रथमं हन्ति लोकान् कामक्रोधावनुगृहाशु पश्चात् । एते बालान् मृत्यवे प्रापयन्ति धीरास्तु धैर्येण तरन्ति मृत्युम्,पहले तो विषयोंका चिन्तन ही लोगोंको मारे डालता है। इसके बाद वह काम और क्रोधको साथ लेकर पुनः जल्दी ही प्रहार करता है। इस प्रकार ये विषय-चिन्तन (काम और क्रोध) ही विवेकहीन मनुष्यों-को मृत्युके निकट पहुँचाते हैं; परंतु जो स्थिर बुद्धिवाले पुरुष हैं, वे धैर्यसे मृत्युके पार हो जाते हैं
abhidhyā vai prathamaṃ hanti lokān kāmakrodhāv anugṛhāśu paścāt | ete bālān mṛtyave prāpayanti dhīrās tu dhairyeṇa taranti mṛtyum ||
สันตสุชาตะกล่าวว่า—ประการแรก ความหมกมุ่นใคร่ครวญในอารมณ์ (อภিধยา) ทำให้ผู้คนล้มลง; แล้วไม่นานก็โจมตีอีกครั้ง โดยมีตัณหาและโทสะเป็นพวกพ้อง. ด้วยเหตุนี้ อภিধยานี้—พร้อมตัณหาและความโกรธ—ผลักผู้ไร้ปัญญาไปสู่ความตาย; แต่ผู้มั่นคงและผู้รู้ย่อมข้ามพ้นความตายด้วยความแน่วแน่และการสำรวมตน.
सनत्युजात उवाच
Educational Q&A
Unchecked mental fixation on sense-objects (abhidhyā) gives rise to desire and anger, which ruin discernment and lead one toward ‘death’—both moral ruin and bondage. The wise overcome this by dhairya: steady restraint, patience, and inner firmness.
In Udyoga Parva, Sanatsujāta instructs Dhṛtarāṣṭra on spiritual and ethical discipline. Here he diagnoses the inner causes of downfall—brooding, desire, and anger—and contrasts them with the steadfastness of the dhīra who transcends death through self-mastery.