Shloka 10
Sanatsujāta-Āhvāna (Summoning Sanatsujāta) — Vidura’s Invocation and Dhṛtarāṣṭra’s Doubt
तद् वै महामोहनमिन्द्रियाणां मिथ्यार्थयोगस्य गतिर्हि नित्या । मिथ्यार्थयोगाभिहतान्तरात्मा स्मरन्नुपास्ते विषयान् समन्तात्,इस प्रकार विषयोंका जो भोग है, वह अवश्य ही इन्द्रियोंको महान् मोहमें डालनेवाला है और इन झूठे विषयोंमें राग रखनेवाले मनुष्यकी उनकी ओर प्रवृत्ति होनी स्वाभाविक है। मिथ्याभोगोंमें आसक्ति होनेसे जिसके अन्त:करणकी ज्ञानशक्ति नष्ट हो गयी है, वह सब ओर विषयोंका ही चिन्तन करता हुआ मन-ही-मन उनका आस्वादन करता है
tad vai mahāmohanam indriyāṇāṃ mithyārthayogasya gatir hi nityā | mithyārthayogābhihatāntarātmā smarann upāste viṣayān samantāt ||
แท้จริงแล้ว การเสพอารมณ์ทางอินทรีย์เป็นมหาโมหะของอินทรีย์ทั้งหลาย; และสำหรับผู้ที่ยึดติดในเป้าหมายอันลวง ความเคลื่อนไหวของใจก็กลายเป็นนิสัยที่มุ่งไปทางนั้นเสมอ. เมื่ออาตมันภายในถูกทำร้ายด้วยความติดข้องในความสุขลวง—กำลังแห่งการแยกแยะเสื่อมลง—เขาย่อมระลึกและบูชาวัตถุแห่งกามคุณรอบด้าน ลิ้มรสอยู่ภายในแม้มิได้กระทำภายนอก.
सनत्युजात उवाच
Educational Q&A
Sense-enjoyment easily bewilders the senses, and attachment to unreal objects becomes a fixed habit. When attachment damages inner discernment, a person continually dwells on and mentally indulges in sense-objects, even if not outwardly acting on them—so mastery requires guarding both thought and desire.
Sanatsujāta is instructing (in the Udyoga Parva’s counsel setting) on inner discipline: he diagnoses how craving works—first as attraction to sense-objects, then as a habitual mental drift, culminating in constant remembrance and inward ‘service’ of pleasures—thereby warning against the subtle, internal form of indulgence.