Shloka 30
हंस–साध्यसंवादः, वाक्-निग्रहः, महाकुल-लक्षणम्, शान्ति-उपायः
Hamsa–Sādhya Dialogue; Restraint of Speech; Marks of Noble Lineage; Means to Peace
घृणी राजा पुंश्चली राजभृत्य: पुत्रो भ्राता विधवा बालपुत्रा । सेनाजीवी चोद्धृत भूतिरेव व्यवहारेषु वर्जनीया: स्युरेते
ghṛṇī rājā puṁścalī rājabhṛtyaḥ putro bhrātā vidhavā bālaputrā | senājīvī coddhṛtabhūtir eva vyavahāreṣu varjanīyāḥ syur ete ||
วิทุระเตือนว่า ในการติดต่อซื้อขายหรือคดีความ พึงหลีกเลี่ยงการทำธุรกรรมกับบุคคลบางจำพวก ได้แก่ พระราชาผู้ใจอ่อนเกินควร หญิงสำส่อน ข้าราชบริพาร บุตรของตน พี่น้องของตน หญิงม่ายที่มีบุตรเล็ก ทหารผู้ดำรงชีพด้วยสงคราม และผู้ที่ถูกริบสิทธิหรือทรัพย์สินไปแล้ว. เพราะฐานะของคนเหล่านี้—ด้วยความพึ่งพิง ความลำเอียง หรือความไม่มั่นคง—ย่อมนำไปสู่ข้อพิพาทได้ง่าย; ฉะนั้นความรอบคอบจึงเป็นธรรมในทางปฏิบัติ.
विदुर उवाच
Educational Q&A
Vidura teaches practical nīti: in matters of contracts, money, and litigation, avoid dealings with persons whose dependence, volatility, or vulnerability tends to produce coercion, bias, or conflict—so that dharma is protected through prudent conduct.
In Udyoga Parva, Vidura delivers counsel on statecraft and ethical living. Here he lists categories of people with whom one should not engage in formal transactions, as part of broader guidance meant to prevent quarrels and injustice during a tense political moment.