Shloka 3
हंस–साध्यसंवादः, वाक्-निग्रहः, महाकुल-लक्षणम्, शान्ति-उपायः
Hamsa–Sādhya Dialogue; Restraint of Speech; Marks of Noble Lineage; Means to Peace
यश्चाशिष्यं शास्ति वै यश्व तुष्येद् यश्चातिवेलं भजते द्विषन्तम् । स्त्रियश्व॒ यो रक्षति भद्रम श्लुते यशक्षायाच्यं याचते कत्थते च
yaś cāśiṣyaṃ śāsti vai yaś ca tuṣyed yaś cātivelaṃ bhajate dviṣantam | striyaś ca yo rakṣati bhadram aśnute yaś cākṣāyācyaṃ yācate katthate ca ||
วิทุระกล่าวว่า—ทูตของพระยมผู้ถือบ่วง ย่อมฉุดลากบุรุษผู้กลับตาลปัตรระเบียบแห่งธรรมลงสู่นรก ได้แก่ ผู้ลงโทษคนที่ไม่ควรถูกลงโทษแล้วกลับยินดีในสิ่งนั้น; ผู้ล่วงละเมิดขอบเขตแห่งมรรยาท (maryādā) เพื่อแสวงความพอใจ; ผู้รับใช้ศัตรู; ผู้แสร้ง ‘คุ้มครอง’ สตรีที่ไม่ควรฝากไว้ให้คุ้มครองแล้วสำคัญว่าตนได้ความผาสุก; และผู้ไปขอจากผู้ที่ไม่สมควรขอพร้อมทั้งโอ้อวดตนเอง।
विदुर उवाच
Educational Q&A
Do not invert dharma by misdirecting discipline, transgressing limits, serving enemies, forming improper protective/beneficiary ties, or begging from unfit sources while boasting. Such conduct reflects loss of discernment (viveka) and leads to moral downfall.
In Udyoga Parva, Vidura delivers moral counsel (Vidura-nīti). Here he lists types of unethical or socially destructive behavior and warns that Yama’s agents punish such people—framing the teaching as a vivid consequence for adharma.