Shloka 4
Ārjava, Satya, and the Virocana–Sudhanvan Exemplum
Udyoga-parva 35
प ५» | र्ज श्र ली <&ू >2#अर्ीटर या । 202 2 /| जा 2४ 225०.22/+ ८>5<-“+33 0 !--- जवां + हंस उवाच एतत् कार्यममरा: संभश्रुतं मे धृति: शर्म: सत्यधर्मनुवृत्ति: | ग्रन्थिंविनीय हृदयस्य सर्व प्रियाप्रिये चात्मसमं नयीत,परमहंसने कहा--साध्यदेवताओ! मैंने सुना है कि धैर्य-धारण, मनोनिग्रह तथा सत्य- धर्मोंका पालन ही कर्तव्य है; इसके द्वारा पुरुषको चाहिये कि हृदयकी सारी गाँठ खोलकर प्रिय और अप्रियको अपने आत्माके समान समझे
Haṃsa uvāca: etat kāryam amarāḥ saṃbhṛtaṃ me dhṛtiḥ śamaḥ satyadharmānuvṛttiḥ | granthiṃ vinīya hṛdayasya sarvaṃ priyāpriye cātmasamaṃ nayīta ||
หงส์กล่าวว่า “โอ้เหล่าอมตะ ข้าได้สดับมาว่า หน้าที่แท้คือความมั่นคง ความสำรวมภายใน และการดำเนินตามธรรมแห่งสัจจะ เมื่อคลายปมทั้งปวงในดวงใจแล้ว บุคคลพึงเห็นทั้งสิ่งที่น่าพอใจและไม่น่าพอใจเสมอด้วยตนเอง”
हंस उवाच
Educational Q&A
True duty is to cultivate fortitude (dhṛti), mental restraint (śama), and unwavering truth-based conduct (satya-dharma). When the heart’s inner ‘knots’ of attachment are loosened, one attains equanimity—treating pleasure and pain, like and dislike, with the same regard as one’s own self.
In Udyoga Parva’s didactic setting, Haṃsa addresses the ‘immortals’ and states the ethical principle he has learned: inner discipline and truthfulness are the essential obligations, culminating in the spiritual stance of equal-mindedness toward favorable and unfavorable experiences.