Shloka 10
राजवृत्त-रक्षा-प्रणिधि-षाड्गुण्योपदेशः
Royal Conduct, Protection, Intelligence, and Policy Measures
यथा हानुदये राजन् भूतानि शशिसूर्ययो: । अन्धे तमसि मज्जेयुरपश्यन्त: परस्परम्
yathā hānudaye rājan bhūtāni śaśisūryayoḥ | andhe tamasi majjeyur apaśyantaḥ parasparam ||
วสุมานากล่าวว่า “ข้าแต่พระราชา เปรียบดังเมื่อจันทร์และอาทิตย์มิได้อุบัติ สรรพสัตว์ทั้งปวงย่อมจมอยู่ในความมืดทึบและไม่อาจเห็นกันและกัน ฉันใด เมื่อไร้ผู้ปกครอง ประชาก็ย่อมตกอยู่ในความสับสนอลหม่าน ฉันนั้น ครั้นขาดคำชี้นำและการยับยั้ง ต่างคนต่างกระทบกระทั่งทำร้ายกัน และไม่นานก็ถูกผลักไปสู่ความพินาศ เพราะเหตุนั้น พระราชอำนาจจึงเป็นหลักค้ำจุนระเบียบของสังคม—ยับยั้งผู้มีกำลังมิให้ข่มเหงผู้อ่อนแอ และป้องกันชุมชนมิให้สลายลงในทุกข์และความไร้ระเบียบ”
वसुमना उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that governance is a moral necessity for society: without the regulating presence of a king, people lose clarity and restraint, leading to mutual harm and rapid social collapse—like creatures lost in darkness without the sun and moon.
Vasumanā addresses a king and uses a cosmic simile—no sunrise or moonrise causing total darkness—to illustrate the condition of a realm without a ruler, preparing the ground for a broader discussion of rājadharma (the duties and necessity of kingship).