Shloka 79
नारद–शुक संवादः
Impermanence, Svabhāva, and Śuka’s Resolve for Yoga
राजन! परमात्मा भिन्न है और जीवात्मा भिन्न; क्योंकि परमात्मा जीवात्माका आश्रय है; परंतु ज्ञानी संत-महात्मा उन दोनोंको एक ही देखते और समझते हैं ।।
rājan! paramātmā bhinnaḥ ca jīvātmā bhinnaḥ; yasmāt paramātmā jīvātmano 'śrayaḥ; kintu jñāninaḥ santa-mahātmānaḥ tau ubhau ekam iva paśyanti ca manyante. te na etat nābhinandanti pañcaviṃśakam acyutam | janma-mṛtyu-bhayād bhītā yogāḥ sāṅkhyāś ca kāśyapa | ṣaḍviṃśam anupaśyantaḥ śucayas tat-parāyaṇāḥ ||
ยาชญวลกยะกล่าวว่า “ข้าแต่พระราชา ปรมาตมันนั้นต่างจากชีวาตมัน และชีวาตมันก็ต่างจากปรมาตมัน เพราะปรมาตมันเป็นที่พึ่งรองรับของชีวาตมัน แต่บัณฑิต—เหล่าสันต์และมหาตมะ—กลับเห็นและรู้แจ้งว่าทั้งสองเป็นหนึ่งเดียว ดังนั้น โอวงศ์กาศยปะ เหล่าโยคีและผู้ปฏิบัติสางขยะซึ่งหวาดหวั่นต่อภัยแห่งการเกิดและความตาย ย่อมไม่พอใจอยู่เพียงตัตตวะที่ยี่สิบห้าเท่านั้น ด้วยใจบริสุทธิ์และมอบตนแด่ปรมะโดยสิ้นเชิง เขาทั้งหลายเพ่งพิจารณาตัตตวะที่ยี่สิบหก—ปรมาตมัน—และด้วยทัศนะอภेदนั้น ย่อมปีติยินดีอยู่เนืองนิตย์”
याज़्ञवल्क्य उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that although the Supreme Self (paramātmā) and the individual self (jīvātmā) can be spoken of as distinct—because the Supreme is the support and ground of the individual—the realized sages perceive a deeper unity. Hence serious seekers do not stop at a limited metaphysical account (the ‘twenty-fifth principle’) but contemplate the higher ‘twenty-sixth’ reality, the Supreme, and rejoice in the vision of non-difference that frees one from fear of birth and death.
In Śānti Parva’s instruction on liberation, Yājñavalkya addresses the king and explains how advanced practitioners of Yoga and Sāṅkhya, motivated by dread of saṃsāra (repeated birth and death), pursue direct contemplation of the Supreme principle. The passage frames philosophical enumeration (tattvas) as a practical spiritual ladder culminating in devotion and purified insight.