Shloka 78
नारद–शुक संवादः
Impermanence, Svabhāva, and Śuka’s Resolve for Yoga
जब द्विज इस बातको समझ लेता है कि मैं अन्य हूँ और यह प्राकृत शरीर अथवा अनात्म-जगत् मुझसे सर्वथा भिन्न है, तब वह प्रकृतिके संसर्गसे रहित हो छब्बीसवें तत्त्व परमात्माका साक्षात्कार कर लेता है ।।
anyaśṣu rājann avaras tathānyaḥ pañcaviṁśakaḥ | tatsthānāc cānupaśyanti eka eveti sādhavaḥ ||
ยาชญวลกยะกล่าวว่า—ข้าแต่พระราชา ในบรรดาตัตตวะทั้งหลาย มีสิ่งหนึ่งต่ำกว่า และมีอีกสิ่งหนึ่ง—นับเป็นตัตตวะที่ยี่สิบห้า—ซึ่งต่างออกไปและสูงกว่า. จากฐานะแห่งตัตตวะอันสูงนั้น บัณฑิตผู้ประเสริฐย่อมเห็นว่าอาตมันมีเพียงหนึ่งเดียว. เมื่อพราหมณ์ผู้เกิดสองครั้งรู้ชัดว่า “เราต่างหาก; กายอันเป็นของปรกฤติและโลกอันไม่ใช่อาตมันนี้แยกจากเราโดยสิ้นเชิง” เขาย่อมพ้นจากการสัมผัสเกี่ยวข้องกับปรกฤติ และประจักษ์ตัตตวะสูงสุดโดยตรง.
याज़्ञवल्क्य उवाच
Educational Q&A
Discriminative knowledge: the seeker must discern the Self (Puruṣa/Ātman, the ‘twenty-fifth principle’) as wholly distinct from body and the non-self world. With this viveka, one becomes disentangled from Prakṛti and attains direct realization of the supreme Self, understood as one and the same in all.
In Śānti Parva’s instruction on liberation, the sage Yājñavalkya addresses a king and explains a Sāṅkhya-like hierarchy of principles: a lower set associated with nature and a higher, distinct principle (the 25th). He states that the wise, standing in that higher standpoint, perceive the oneness of the Self and thereby move toward liberation.