Shloka 142
Adhyāya 284: Tapas as a Corrective to Household Attachment
Parāśara’s Instruction
सदा चारक्षप्रियो धूर्तो गणाध्यक्षो गणाधिप: । रक्तमाल्याम्बरधरो गिरिशो गिरिकप्रिय:,आप ही अक्षप्रिय, धूर्त, गणाध्यक्ष और गणाधिप आदि नामोंसे प्रसिद्ध हैं। आप रक्त वस्त्र तथा लाल फूलोंकी माला पहनते हैं, पर्वतपर शयन करते और गेरुए वस्त्रसे प्रेम रखते हैं
sadā cārākṣapriyo dhūrto gaṇādhyakṣo gaṇādhipaḥ | raktamālyāmbaradharo giriśo girikpriyaḥ ||
ภีษมะกล่าวว่า “พระองค์ทรงโปรดอักษะ—กระดานและลูกเต๋าอยู่เสมอ ทรงแยบคาย และทรงเป็นที่รู้จักว่า ‘คณาธยักษะ’ และ ‘คณาธิปะ’ ผู้กำกับและเป็นเจ้าแห่งหมู่คณะ พระองค์ทรงนุ่งห่มผ้าแดงและทรงสวมพวงมาลัยดอกไม้แดง พระองค์คือ ‘คิรีศะ’ เจ้าแห่งขุนเขา และทรงยินดีในขุนเขา”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse functions as a devotional identification of Śiva through characteristic epithets and iconographic markers—lordship over the gaṇas, mountain-dwelling, and distinctive attire—emphasizing recognition of the divine through names, attributes, and symbols.
Bhīṣma is describing and praising Śiva by listing well-known titles and traits (gaṇādhyakṣa, gaṇādhipa, giriśa, etc.), presenting a compact stuti-style portrait of the deity within the Śānti Parva discourse.