Shloka 10
Bhūta-guṇa-saṃkhyāna
Enumeration of the Properties of the Elements and Cognitive Faculties
सर्वाण्येवानुपूर्व्येण यद् यदानुविधीयते । अविभागगता बुद्धिर्भावे मनसि वर्तते,बुद्धि सम्पूर्ण इन्द्रियोंमेंसे जब जिस इन्द्रियके साथ हो जाती है, उस समय पहले अलग न होनेपर भी वह बुद्धि संकल्पात्मक मन एवं घटादि पदार्थोमें उपस्थित होती है अर्थात् बुद्धिसे अनुगृहीत होनेपर ही कोई भी इन्द्रिय संकल्पजनित घट-पटादिको क्रमशः ग्रहण करती है
sarvāṇy evānupūrveṇa yad yad anuvidhīyate | avibhāgagatā buddhir bhāve manasi vartate ||
สิ่งใดถูกขับเคลื่อน ย่อมดำเนินไปตามลำดับอันควร แม้ปัญญา (พุทธิ) โดยแท้ไม่แบ่งแยก แต่ก็ทำงานในฐานะมโน และในแดนแห่งอารมณ์วัตถุ เมื่อพุทธิประสานกับอินทรีย์ใดอินทรีย์หนึ่ง อินทรีย์นั้น—อาศัยกำลังแห่งมโนผู้ตั้งมติ—ย่อมรับรู้อารมณ์ เช่น หม้อหรือผ้า ทีละขั้น ดังนั้น ความรู้และการรับรู้ทางอินทรีย์ย่อมเกิดขึ้นได้ก็ด้วยอินทรีย์ได้รับการชี้นำและหนุนกำลังจากพุทธิ
व्यास उवाच