Shloka 10
महाभूत–इन्द्रिय–मनस्–बुद्धि–अन्तरात्मा विवेकः | Discrimination of Elements, Senses, Mind, Intellect, and Inner Self
अभ्रावकाशा वर्षासु हेमन्ते जलसंश्रया: । ग्रीष्मे च पजच तपस: शश्वच्च मितभोजना:,वे वर्षकि समय खुले आकाशके नीचे और सर्दीमें पानीके भीतर खड़े रहते हैं। जब गर्मी आती है, तब पंचाग्निसे शरीरको तपाते हैं और सदा स्वल्प भोजन करनेवाले होते हैं
abhrāvakāśā varṣāsu hemante jalasaṃśrayāḥ | grīṣme ca pañcāgnitapasāḥ śaśvac ca mitabhojanāḥ ||
ในฤดูฝนพวกเขาอยู่ใต้ฟ้าเปิดโล่ง ในฤดูหนาวอาศัยน้ำเป็นที่พึ่ง ยืนแช่อยู่ในสายน้ำ ครั้นฤดูร้อนมาถึงก็ทรมานกายด้วยตบะ “ปัญจัคนี” และดำรงตนเป็นผู้บริโภคเพียงน้อยนิดเสมอ
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse highlights rigorous self-discipline (tapas) and restraint (mitabhojana) as ethical-spiritual practices: enduring seasonal extremes and limiting food symbolize mastery over comfort-seeking impulses, a key ideal in Śānti Parva’s dharma discourse.
Vyāsa is describing the conduct of severe ascetics: they remain under the open sky in the rains, stand in water during winter, perform the five-fire austerity in summer, and consistently eat very little—illustrating exemplary tapas within the broader teaching on dharma and peace.