Shloka 32
Vimokṣa-niścaya: Pañcaśikha’s Analysis of Aggregates, Guṇas, and Tyāga (मोक्षनिर्णयः)
तमसा लोभयुक्तानि क्रोधजानि च सेवते । हिंसाविहाराभिरतस्तन्द्रीनिद्रासमन्वित:
tamasā lobhayuktāni krodhajāni ca sevate | hiṃsāvihārābhiratas tandrīnidrāsamanvitaḥ ||
ภีษมะกล่าวว่า—เมื่อถูกครอบงำด้วยตมัส (ความมืดทึบแห่งจิต) มนุษย์ย่อมหมกมุ่นในกรรมที่ปนด้วยความโลภและเกิดจากความโกรธ เขายิ่งติดใจในกิจอันรุนแรง และถูกห่อหุ้มอยู่เสมอด้วยความเฉื่อยชาและนิทรา
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse characterizes tamas as a force that pushes a person toward greed- and anger-born actions, attachment to violence, and a life dominated by lethargy and sleep—thereby indicating what should be recognized and restrained for ethical living.
In the Shanti Parva’s instruction on dharma and conduct, Bhishma is explaining to Yudhishthira the behavioral signs of the guṇas; here he describes the tamasic disposition and its moral consequences.