Shloka 14
Śānti Parva 116: Criteria for Royal Servants and Administrative Competence (भृत्य-गुण-प्रश्नः / राजसेवक-लक्षणम्)
लब्धुं लब्धा हापि सदा रक्षितुं भरतर्षभ । यस्य भृत्यजन: सर्वो ज्ञानविज्ञानकोविद:
labdhuṁ labdhā hi api sadā rakṣituṁ bharatarṣabha | yasya bhṛtyajanaḥ sarvo jñāna-vijñāna-kovidaḥ ||
ภีษมะกล่าวว่า “โอ ผู้ประเสริฐแห่งวงศ์ภารตะ แม้สิ่งที่ได้มาแล้วก็ยังยากจะพิทักษ์รักษาให้มั่นคงอยู่เสมอ พระราชามิอาจปกครองโดยลำพังปราศจากผู้ช่วยเหลือ; แท้จริงแล้ว หากไร้ผู้ติดตามที่สามารถ เป้าหมายแห่งมนุษย์ย่อมไม่สำเร็จ และถึงสำเร็จก็มิอาจคุ้มครองให้ปลอดภัยได้ ผู้ปกครองผู้ใดมีหมู่ข้าราชบริพารทั้งปวงชำนาญทั้งความรู้และปัญญาเชิงปฏิบัติ เป็นผู้หวังดี มีชาติกำเนิดสูง และเปี่ยมด้วยความรักภักดี ผู้นั้นแลย่อมเสวยผลแห่งราชอำนาจโดยแท้จริง”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Acquisition is not enough; preservation requires a competent, loyal administrative support system. A ruler succeeds and enjoys sovereignty only when supported by skilled, well-wishing, and trustworthy servants who combine knowledge with practical discernment.
In the Śānti Parva’s instruction on rājadharma, Bhīṣma advises Yudhiṣṭhira about the practical necessities of kingship—especially the need for qualified aides and ministers to obtain goals and to safeguard what has been achieved.