Shloka 273
रणभूमिवर्णनम् — Devāsuropama-yuddha and the ‘River’ Metaphor of the Battlefield
प्रययौ सर्वसैन्येन कैतव्यश्ष महारथ: । मध्यभागमें कुरुकुलके प्रमुख वीरोंद्वारा सुरक्षित दुर्योधन और घुड़सवारोंकी विशाल सेनासे घिरा हुआ शकुनि भी था। उसके साथ महारथी उलूक भी सम्पूर्ण सेनासहित युद्धके लिये आगे बढ़ रहा था
sañjaya uvāca | prayayau sarvasainyena kaitavyaḥ mahārathaḥ | madhyabhāge kuru-kulasya pramukhavīraiḥ surakṣito duryodhanaḥ, aśvārūḍhānāṃ viśālena sainyena parivṛtaḥ śakuniś ca | tasya saha mahārathī ulūkaḥ api samasta-sainyena yuddhāya agrataḥ pravavre |
สัญชัยกล่าวว่า “มหารถีศกุนี ผู้เลื่องชื่อด้วยเล่ห์กล ยกทัพทั้งหมดเคลื่อนหน้า ในกึ่งกลางนั้น ทุรโยธนะยืนอยู่ภายใต้การคุ้มกันของวีรชนชั้นนำแห่งวงศ์กุรุ และศกุนีก็อยู่ที่นั่นด้วย ถูกโอบล้อมด้วยกองทหารม้าจำนวนมหาศาล พร้อมกันนั้น มหารถีอูลูกะก็เคลื่อนพลทั้งหมดไปสู่สงคราม”
संजय उवाच
Educational Q&A
The passage highlights a moral contrast: even when a ruler is physically protected by the best warriors, the presence of deceitful leadership and counsel (symbolized by Shakuni as 'kaitavya') can still propel a community deeper into destructive conflict. Strength and protection do not substitute for ethical governance.
Sañjaya describes the Kaurava advance: Shakuni moves forward with his full force; Duryodhana holds the central position guarded by leading Kuru fighters; Shakuni is surrounded by a large cavalry contingent; and Ulūka advances alongside with all his troops, ready for battle.