Shloka 7
पूर्णचन्द्रमिव व्योम्नि तुषारावृतमण्डलम् | रेणुध्वस्तं दीर्घभुजं मातड्रमिव विक्रमे,जैसे दैवेच्छासे सूर्यका चक्र गिर पड़ा हो, बहुत बड़ी आँधी चलनेसे समुद्र सूख गया हो, आकाशकमें पूर्ण चन्द्रमण्डलपर कुहरा छा गया हो, वही दशा उस समय दुर्योधनकी हुई थी। मतवाले हाथीके समान पराक्रमी और विशाल भुजाओंवाला वह वीर धूलमें सन गया था
pūrṇacandram iva vyomni tuṣārāvṛtamaṇḍalam | reṇudhvastam dīrghabhujaṃ mātaṅgam iva vikrame ||
สัญชัยกล่าวว่า “เขาดูประหนึ่งพระจันทร์เต็มดวงบนฟ้า ที่วงจันทร์ถูกม่านหมอกฤดูหนาวปกคลุม; ประหนึ่งช้างศึกผู้เกรียงไกร แขนยาวทรงพลังในความเดือดดาลแห่งศึก บัดนี้กลับเปรอะเปื้อนและอุดอั้นด้วยฝุ่น. นั่นคือสภาพของทุรโยธนะในขณะนั้น—รัศมีเดิมถูกบดบัง และความทะนงถูกกดลงด้วยสัจธรรมอันโหดร้ายของสงคราม.”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores impermanence and the moral leveling power of war: outward splendor and pride can be suddenly obscured, just as the full moon’s brilliance is hidden by mist. Valor exists, yet circumstances and consequences can reduce even the mighty to a humbled state.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that Duryodhana—once radiant and formidable—now appears dust-covered and diminished amid the battle’s turmoil, described through vivid similes of a mist-veiled full moon and a powerful elephant in combat.