Shloka 7
Duryodhana-śibira-praveśaḥ — The Pāṇḍavas Enter the Kaurava Camp; The Burning of Arjuna’s Chariot
दुष्करं भवता कर्म रणेडद्य सुमहत् कृतम् कौरवेन्द्र रणे हत्वा गदयातिकृतश्रमम्
duṣkaraṃ bhavatā karma raṇe'dya sumahat kṛtam | kauravendra raṇe hatvā gadayātikṛtaśramam ||
สัญชัยกล่าวว่า “โอ้เจ้าแห่งกุรุ วันนี้ในสนามรบ ท่านได้กระทำกิจอันยิ่งใหญ่และยากยิ่งสำเร็จแล้ว เพราะท่านได้สังหารทุรโยธนะ กษัตริย์แห่งเการพ ผู้ทุ่มแรงจนถึงที่สุดในยุทธด้วยคทา และได้แสดงเดชานุภาพอันน่าเกรงขามซึ่งยากจะมีผู้ใดทำได้”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the moral tension of battlefield success: even when victory is achieved through extraordinary prowess, it remains a grave act—killing an opponent who has already been pushed to extreme exhaustion. It invites reflection on how martial achievement and ethical evaluation can coexist uneasily in the Mahābhārata’s dharma discourse.
Sañjaya reports and praises the decisive outcome of the mace-duel: Duryodhana, worn out by intense exertion in gada-yuddha, has been slain in battle. Addressing the Kuru-king (Yudhiṣṭhira), Sañjaya frames the act as a great and difficult exploit accomplished that day.