Shloka 45
Duryodhana-śibira-praveśaḥ — The Pāṇḍavas Enter the Kaurava Camp; The Burning of Arjuna’s Chariot
निकृत्या यत् पराजैषीस्तस्मादसि हतो रणे | तुमने द्यूतक्रीड़ाके जानकार सुबलपुत्र शकुनिके द्वारा उस कलाको न जाननेवाले धर्मज्ञ युधिष्ठिरको, जो छलसे पराजित किया था, उसी पापसे तुम रणभूमिमें मारे गये हो ।।
nikṛtyā yat parājaiṣīs tasmād asi hato raṇe | jayadrathena pāpena yat kṛṣṇā kleśitā vane, tvad-doṣair nihataḥ pāpa tasmād asi hato raṇe ||
วายุกล่าวว่า “เพราะเจ้าชนะผู้อื่นด้วยเล่ห์กล เจ้าจึงถูกสังหารในสงคราม และเพราะเจยทรถผู้บาปได้ทำให้กฤษณา (เทราปที) ทุกข์ยากในป่า อีกทั้งด้วยความผิดของเจ้าเอง การสังหารอภิมันยุอันชั่วช้าจึงบังเกิด—ด้วยเหตุเหล่านี้เจ้าจึงถูกโค่นลงในสนามรบ”
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The passage frames battlefield death as moral consequence: deceit and complicity in grave wrongs (humiliating Draupadī, enabling Abhimanyu’s unfair killing) ripen into retributive karma, making one answerable for both direct acts and enabling others’ crimes.
Vāyudeva addresses a fallen warrior, declaring that his death in the war is the result of earlier adharma—victory gained through trickery, the suffering inflicted on Draupadī in the forest by Jayadratha, and the collective, unjust slaying of Abhimanyu in which the addressee bore culpability.