Shloka 44
Duryodhana-śibira-praveśaḥ — The Pāṇḍavas Enter the Kaurava Camp; The Burning of Arjuna’s Chariot
Devanagari script
तदैव तावद् दुष्टात्मन् वध्यस्त्वं निरपत्रप । सुदुर्मते! तुमने जब भीमसेनको विष दिया, समस्त पाण्डवोंको उनकी माताके साथ लाक्षागृहमें जला डालनेका प्रयत्न किया और निर्लज्ज! दुष्टात्मन्! द्यूतक्रीड़ाके समय भरी सभामें रजस्वला द्रौपदीको जब तुमलोग घसीट लाये, तभी तुम वधके योग्य हो गये थे ।।
Translation
วายุกล่าวว่า “โอ้คนใจชั่ว ไร้ยางอาย! ตั้งแต่คราวที่เจ้าวางยาพิษภีมเสน คราวที่เจ้าคิดเผาปาณฑพทั้งหลายพร้อมมารดาในเรือนยางรัก และคราวที่เจ้าในยามเล่นสกาฉุดลากนางเทราปทีผู้มีระดูเข้ามากลางท้องพระโรง—ตั้งแต่นั้นเจ้าก็เป็นผู้สมควรถูกประหารแล้ว”
Word by Word
तदाthen
तदा:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतदा
Formindeclinable (temporal adverb)
एवindeed/just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
Formindeclinable (emphatic particle)
तावत्so long/at that very time
तावत्:
TypeIndeclinable
Rootतावत्
Formindeclinable (limit/extent)
दुष्टात्मन्O wicked-souled one
दुष्टात्मन्:
TypeNoun
Rootदुष्टात्मन्
Formmasculine, vocative, singular
वध्यःfit to be slain
वध्यः:
TypeAdjective
Rootवध्य
Formmasculine, nominative, singular
त्वम्you
त्वम्:
Karta
TypePronoun
Rootत्वद्
Formmasculine, nominative, singular
निरपत्रपO shameless one
निरपत्रप:
TypeAdjective
Rootनिरपत्रप
Formmasculine, vocative, singular
सुदुर्मतेO very evil-minded one
सुदुर्मते:
TypeNoun
Rootसुदुर्मति
Formmasculine, vocative, singular
अनक्षज्ञम्one who does not know dice (inexperienced at dice)
अनक्षज्ञम्:
Karma
TypeAdjective
Rootअनक्षज्ञ
Formmasculine, accusative, singular
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
Formindeclinable (conjunction)
धर्मज्ञम्knower of dharma
धर्मज्ञम्:
Karma
TypeAdjective
Rootधर्मज्ञ
Formmasculine, accusative, singular
सौबलेनby the son of Subala (Shakuni)
सौबलेन:
Karana
TypeNoun
Rootसौबल
Formmasculine, instrumental, singular
अक्षवेदिनाby the knower of dice
अक्षवेदिना:
Karana
TypeNoun
Rootअक्षवेदिन्
Formmasculine, instrumental, singular
Speaker
वायुदेव उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes