Shloka 20
Gadāyuddhe Kṛṣṇopadeśaḥ (Kṛṣṇa’s Counsel in the Mace-Duel) — Śalya-parva 57
उपन्यस्तमपन्यस्तं गदायुद्धविशारदौ । एवं तौ विचरन्तौ तु परस्परमविध्यताम्,कभी वेगसे एक-दूसरेके सामने जाते, कभी विरोधीको गिरानेकी चेष्टा करते, कभी स्थिरभावसे खड़े होते, कभी गिरे हुए शत्रुके उठनेपर पुनः उसके साथ युद्ध करते, कभी विरोधीपर प्रहार करनेके लिये चक्कर काटते, कभी शत्रुके बढ़ावको रोक देते, कभी विपक्षीके प्रहारको विफल करनेके लिये झुककर निकल जाते, कभी उछलते-कूदते, कभी निकट आकर गदाका प्रहार करते और कभी लौटकर पीछेकी ओर किये हुए हाथसे शत्रुपर आघात करते थे। दोनों ही गदायुद्धके विशेषज्ञ थे और इस प्रकार पैंतरे बदलते हुए एक- दूसरेपर चोट करते थे
upanyastam apanyastaṁ gadāyuddhaviśāradau | evaṁ tau vicarantau tu parasparam avidhyatām ||
ทั้งสองเป็นยอดชำนาญในศิลากระบอง (คทายุทธ์) บ้างก็พุ่งเข้าประจันหน้าอย่างรวดเร็ว บ้างก็ถอนท่าตั้งรับ; บ้างยืนมั่นคง บ้างเมื่อศัตรูที่ล้มลงลุกขึ้นก็กลับเข้าประลองอีกครั้ง. บ้างเวียนวงเพื่อหาโอกาสฟาด บ้างสกัดการรุกของคู่ต่อสู้; บ้างก้มหลบให้การโจมตีสูญเปล่า. บ้างกระโดดหลบหลีก บ้างเข้าประชิดแล้วหวดคทา และบ้างหันกลับฟาดด้วยมือด้านหลัง. ด้วยการเปลี่ยนเชิงและกลศึกเช่นนี้ ทั้งสองจึงประหัตประหารกันครั้งแล้วครั้งเล่า.
संजय उवाच
Educational Q&A
Even in a brutal duel, the text highlights controlled technique and disciplined conduct: victory is pursued through trained skill, alertness, and strategic movement rather than uncontrolled fury—an aspect of kṣatriya-dharma where prowess is joined to restraint.
Sañjaya describes two expert mace-fighters maneuvering with alternating guards and positions, circling and engaging repeatedly, mutually landing blows as they test each other’s defenses.