Shloka 19
अभिद्रवणमाक्षेपमवस्थानं सविग्रहम् । परिवर्तनसंवर्तमवप्लुतमुपप्लुतम्,कभी वेगसे एक-दूसरेके सामने जाते, कभी विरोधीको गिरानेकी चेष्टा करते, कभी स्थिरभावसे खड़े होते, कभी गिरे हुए शत्रुके उठनेपर पुनः उसके साथ युद्ध करते, कभी विरोधीपर प्रहार करनेके लिये चक्कर काटते, कभी शत्रुके बढ़ावको रोक देते, कभी विपक्षीके प्रहारको विफल करनेके लिये झुककर निकल जाते, कभी उछलते-कूदते, कभी निकट आकर गदाका प्रहार करते और कभी लौटकर पीछेकी ओर किये हुए हाथसे शत्रुपर आघात करते थे। दोनों ही गदायुद्धके विशेषज्ञ थे और इस प्रकार पैंतरे बदलते हुए एक- दूसरेपर चोट करते थे
abhidravāṇam ākṣepam avasthānaṁ savigraham | parivartana-saṁvartaṁ avaplutaṁ upaplutaṁ |
สัญชัยกล่าวว่า—พวกเขาผันเปลี่ยนกลยุทธ์ไม่หยุด: บ้างพุ่งเข้าหากันด้วยแรงเร็ว บ้างฟาดและพยายามโค่นล้ม บ้างยืนมั่นต้านทานอย่างองอาจ; ครั้นศัตรูที่ล้มลงลุกขึ้น ก็กลับเข้าประจัญบานอีกครั้ง บ้างวนหาช่องเพื่อฟันตี บ้างสกัดการรุกของอีกฝ่าย บ้างก้มหลบให้คมกระหน่ำสูญเปล่า บ้างกระโดดและพุ่งตัวเข้าใกล้ บ้างเข้าประชิดแล้วฟาดด้วยคทา และบ้างหันกลับแล้วตีด้วยแรงเหวี่ยงแขนย้อนหลัง ทั้งสองล้วนชำนาญคทายุทธ์ จึงเปลี่ยนท่าพลิกแพลงแล้วทำร้ายกันครั้งแล้วครั้งเล่า
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights disciplined martial expertise: victory is pursued not by blind fury but by controlled technique, timing, and adaptive strategy—qualities expected of trained kṣatriya warriors even amid lethal conflict.
Sañjaya describes an intense mace-duel in which the fighters repeatedly change stances and movements—charging, circling, blocking, ducking, leaping, closing in to strike, and counterstriking—each trying to outmaneuver and injure the other.