Shloka 29
Vāg-yuddha and Nimitta-darśana before the Gadāyuddha
Verbal Duel and Omens
तथा सदृशकर्माणौ वरुणस्य महाबलौ । वासुदेवस्य रामस्य तथा वैश्रवणस्य च,महाराज! शत्रुओंको संताप देनेवाले वे दोनों महाबली वीर यमराज, इन्द्र, वरुण, श्रीकृष्ण, बलराम, कुबेर, मधु, कैटभ, सुन्द, उपसुन्द, राम, रावण तथा बालि और सुमग्रीवके समान पराक्रम दिखानेवाले थे तथा काल एवं मृत्युके समान जान पड़ते थे
tathā sadṛśakarmāṇau varuṇasya mahābalau | vāsudevasya rāmasya tathā vaiśravaṇasya ca, mahārāja! śatrūṇāṃ santāpa-denau te ubhau mahābalī vīrau yamarāja-indra-varuṇa-śrīkṛṣṇa-balarāma-kubera-madhu-kaiṭabha-sunda-upasunda-rāma-rāvaṇa-bāli-sugrīvavat parākramaṃ darśayantaḥ kāla-mṛtyu-samāv iva babhūvatuḥ ||
สัญชัยกล่าวว่า: ข้าแต่มหาราช วีรบุรุษผู้มีกำลังยิ่งทั้งสองนั้นมีการกระทำเสมอด้วยวรุณ; และยังเสมอด้วยวาสุเทวะ (กฤษณะ) รามะ (พลราม) และไวศรวณะ (กุเบร) ด้วย. ทั้งคู่เป็นผู้เผาผลาญศัตรู แสดงเดชานุภาพประหนึ่งยม อินทร์ วรุณ กฤษณะ พลราม และกุเบร; อีกทั้งดุจคู่ปรปักษ์อันเลื่องชื่อ—มธุ-ไกฏภะ สุนท-อุปสุนท ราม-ราวณะ และพาลี-สุครีวะ—จนดูประหนึ่งกาลและมฤตยูเอง.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the overwhelming, almost cosmic scale of martial power in the war: human warriors can appear as instruments of inevitability—like Time and Death—reminding the listener that violence in battle quickly becomes impersonal and fated, and that pride in strength is fragile before larger forces.
Sanjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that two mighty warriors on the battlefield are devastating their foes. To convey their intensity, he strings together comparisons to major gods and legendary pairs of opponents, culminating in the image that they seem like Kāla and Mṛtyu moving among men.