Shloka 123
Kurukṣetra–Samantapañcaka Māhātmya: King Kuru’s Ploughing and Indra’s Boon (प्रजापतेरुत्तरवेदिः समन्तपञ्चकं)
तप: परमकं प्राप्तं न तु लोकास्त्वया जिता: । उसकी देहत्यागकी इच्छा देख देवर्षि नारदने उससे कहा--“महान् व्रतका पालन करनेवाली निष्पाप नारी! तुम्हारा तो अभी विवाह-संस्कार भी नहीं हुआ
tapaḥ paramakaṁ prāptaṁ na tu lokās tvayā jitāḥ |
“เจ้าบรรลุตบะอันสูงสุดแล้วก็จริง แต่ยังมิได้ชนะโลกทั้งหลาย (คือโลกสวรรค์).” ครั้นเห็นนางปรารถนาจะละกาย เทวฤๅษีนารทจึงกล่าวว่า “โอ้สตรีผู้ไร้มลทิน ผู้ตั้งมั่นในมหาวรต! พิธีวิวาหสังสการของเจ้ายังมิได้ประกอบ เจ้ายังเป็นกัญญาอยู่ แล้วเจ้าจะได้บรรลุโลกแห่งบุญกุศลได้อย่างไร? ในเทวโลก ข้าได้ยินเรื่องของเจ้าเช่นนี้—เจ้าบำเพ็ญตบะยิ่งใหญ่ แต่ยังมิได้มีสิทธิ์ในโลกอันเป็นมงคลเหล่านั้น”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that intense austerity (tapas) is not, by itself, a guarantee of attaining higher worlds; spiritual fruits are also governed by dharmic eligibility (adhikāra), including proper saṁskāras and life-stage duties. Ethical order and qualification shape outcomes alongside personal effort.
A sinless maiden, having performed severe austerities, wishes to give up her body. The divine sage Nārada intervenes and explains that although she has attained great tapas, she has not ‘conquered’ or earned the merit-worlds, since her marriage rite has not occurred and she remains a maiden—indicating a mismatch between her aspiration and the dharmic conditions for that result.