Previous Verse
Next Verse

Shloka 90

Kārttikeya-Abhiṣecana: Mātṛgaṇa-Nāma Saṃkīrtana and Skanda’s Commission

पार्शाननाश्व बहवो नानादेशमुखास्तथा । तथा कीटपतड्डानां सदृशास्या गणेश्वरा:

pārśānana-aśvā bahavo nānādeśa-mukhās tathā | tathā kīṭa-pataṅgānāṃ sadṛśāsyā gaṇeśvarāḥ ||

ไวศัมปายนะกล่าวว่า “มีเป็นอันมากที่มีใบหน้าอยู่ด้านข้าง และมีเป็นอันมากที่มีปากประหนึ่งมาจากนานาแคว้นนานาพันธุ์ อีกทั้งมีหัวหน้าหมู่บางตนที่ใบหน้าคล้ายแมลงและสัตว์มีปีก—ความพิกลอัปมงคลที่ยิ่งทวีความหวาดสะพรึง”

पार्शाननाःthose having faces like (wild) beasts/animals
पार्शाननाः:
Karta
TypeNoun
Rootपार्शानन
FormMasculine, Nominative, Plural
अश्वाःhorses
अश्वाः:
Karta
TypeNoun
Rootअश्व
FormMasculine, Nominative, Plural
बहवःmany
बहवः:
Karta
TypeAdjective
Rootबहु
FormMasculine, Nominative, Plural
नानादेशमुखाःhaving faces of many kinds/regions
नानादेशमुखाः:
Karta
TypeAdjective
Rootनानादेशमुख
FormMasculine, Nominative, Plural
तथाlikewise/so
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
तथाlikewise/so
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
कीटपतङ्गानाम्of insects and birds (lit. worms/insects and flying creatures)
कीटपतङ्गानाम्:
TypeNoun
Rootकीटपतङ्ग
FormMasculine, Genitive, Plural
सदृशास्याःhaving faces resembling (those)
सदृशास्याः:
Karta
TypeAdjective
Rootसदृशास्य
FormMasculine, Nominative, Plural
गणेश्वराःlords/leaders of troops (chiefs of groups)
गणेश्वराः:
Karta
TypeNoun
Rootगणेश्वर
FormMasculine, Nominative, Plural

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
H
horses (aśvāḥ)
T
troop-leaders/commanders (gaṇeśvarāḥ)
I
insects (kīṭa)
F
flying insects/creatures (pataṅga)

Educational Q&A

The verse uses grotesque, unnatural imagery—beast-faced horses and insect-faced leaders—to signal moral and cosmic disorder. In the Mahābhārata’s ethical frame, such portents reflect the spread of adharma and the terrifying consequences of unchecked violence.

Vaiśampāyana describes a frightening, abnormal spectacle among the forces—horses and commanders appearing with uncanny, non-human faces. The description functions as an ominous sign within the war narrative, heightening dread and foreshadowing calamity.