Shloka 75
Chapter 23: Śakuni Reports, Kaurava Advance, and Arjuna’s Penetration of the Host
शव्त्यूष्टिप्रासशब्दश्न॒ तुमुल: समपद्यत । भिन्दतां परमर्माणि राजन दुर्मन्त्रिते तव,प्रजापालक नरेश! आपकी खोटी सलाहके अनुसार बहुत-से शीघ्रगामी अश्व गिरकर छटपटा रहे थे। कितने ही पिस गये थे और बहुत-से कवचधारी मनुष्य गर्जना करते हुए शत्रुओंके मर्म विदीर्ण कर रहे थे। उन सबके शक्ति, ऋष्टि और प्रासोंका भयंकर शब्द वहाँ गूँजने लगा था
śakty-ṛṣṭi-prāsa-śabdaś ca tumulaḥ samapadyata | bhindatāṃ paramarmāṇi rājan durmantrite tava ||
สัญชัยกล่าวว่า—“ข้าแต่พระราชา ภัยพิบัตินี้เกิดจากคำปรึกษาอันชั่วของพระองค์ เสียงอื้ออึงน่าสะพรึงของหอก พลอง และทวนกึกก้องไปทั่ว เหล่านักรบกำลังฉีกทำลายจุดมรณะของศัตรู และเสียงศาสตราวุธก้องสะท้านทุกทิศ”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores royal accountability: destructive outcomes in war are linked to flawed counsel and moral failure in governance. A king’s decisions and advisors’ guidance carry ethical weight, and ‘bad counsel’ (durmantrita) becomes a cause of widespread suffering.
Sañjaya describes the battlefield’s chaos: the terrifying noise of spears and lances, warriors piercing vital points, and the general carnage. He addresses the king, implying that this turmoil and loss are the fruit of the king’s misguided policy and advice.