Shloka 513
धृतराष्ट्रविलापः — Dhṛtarāṣṭra’s Lament and Inquiry (Śalya-parva, Adhyāya 2)
एकेन समरे येन हतं पुत्रशतं मम | जब दुर्योधन मारा गया, शल्यका युद्धमें संहार हो गया तथा दुःशासन, विविंशति और महाबली विकर्ण भी मार डाले गये, तब मैं उस भीमसेनका उच्चस्वरसे कहा गया वचन कैसे सुनूँगा, जिसने अकेले ही समरांगणमें मेरे सौ पुत्रोंका वध कर डाला है
ekena samare yena hataṁ putraśataṁ mama | taṁ bhīmasenaṁ kathaṁ śroṣye uccaiḥ proktaṁ vacas tadā ||
ธฤตราษฏระกล่าวว่า “เราจะทนฟังถ้อยคำที่ภีมเสนเปล่งเสียงกึกก้องได้อย่างไร—ภีมเสนผู้นั้นที่เพียงลำพังในสนามรบได้สังหารบุตรของเราครบทั้งร้อย? เมื่อทุรโยธนะถูกฆ่า เมื่อศัลยะพินาศในยุทธะ และเมื่อทุหศาสนะ วิวิมศติ กับวิกรรณะผู้มีกำลังใหญ่ก็ล้มลงแล้ว—เราจะอดทนต่อเสียงโห่ร้องแห่งชัยชนะของผู้ที่ทำให้วงศ์เราเวิ้งว้างได้อย่างไร?”
धघतयाट्र उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the moral weight of war’s outcomes: attachment and partiality culminate in unbearable grief. Dhṛtarāṣṭra’s anguish underscores how adharma-driven choices and refusal to restrain wrongdoing return as devastating consequences, even when the battlefield victory is ‘justified’ by kṣatriya norms.
Dhṛtarāṣṭra, hearing reports of the war, laments that Bhīma—who killed his hundred sons—has also outlived and defeated key Kaurava champions. He dreads hearing Bhīma’s loud, victorious words after the deaths of Duryodhana, Śalya, Duḥśāsana, Vivimśati, and Vikarna.