Shloka 8
त्वन्नेत्रा: सन्तु ते पुत्रा मा त्वां दीर्णा: प्रहासिषु: । तस्मादयं मद्गचनात् त्यज्यतां कुलपांसन:,“आपके पुत्र आपके ही नियमन्त्रणमें रहें, ऐसी चेष्टा कीजिये। ऐसा न हो कि वे सभी मर्यादाका त्याग करके प्राणोंसे हाथ धो बैठें और आपको इस बुढ़ापेमें छोड़कर चल बसें। इसलिये आप मेरी बात मानकर इस कुलांगार दुर्योधनको त्याग दें
tvannetrāḥ santu te putrā mā tvāṁ dīrṇāḥ prahāsiṣuḥ | tasmād ayaṁ madgacanāt tyajyatāṁ kulapāṁsanaḥ ||
ไวศัมปายนะกล่าวว่า “จงพยายามให้บุตรของท่านอยู่ภายใต้การยับยั้งและการชี้นำของท่านเอง อย่าให้เป็นไปว่าพวกเขาฉีกทำลายขอบเขตแห่งความเหมาะควรแล้วพินาศ และทอดทิ้งท่านไว้ในยามชรา เพราะฉะนั้นจงรับคำข้าพเจ้าและละทิ้งทุรโยธนะ—ผู้เป็นมลทินแห่งวงศ์”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
A ruler-father must restrain and guide his heirs; unchecked ambition and disregard for maryādā (proper limits) destroy both the sons and the father’s peace. Ethical governance begins with self-control and the courage to renounce a destructive, adharma-driven influence—even if it is one’s own child.
In the Sabha Parva context of escalating conflict, a senior voice (reported by Vaiśampāyana) warns the blind king (implicitly Dhṛtarāṣṭra) to keep his sons under discipline and specifically to abandon Duryodhana, portrayed as a ‘kulapāṁsana’ whose conduct threatens the family’s survival and the king’s security in old age.