Shloka 3
Bhīṣma–Śiśupāla-saṃvādaḥ
Bhishma and Shishupala’s exchange in the assembly
नावि नौरिव सम्बद्धा यथान्धो बान्धमन्वियात् | तथाभूता हि कौरव्या येषां भीष्म त्वमग्रणी:,भीष्म! जैसे एक नाव दूसरी नावमें बाँध दी जाय, एक अंधा दूसरे अंधेके पीछे चले; वही दशा इन सब कौरवोंकी है, जिन्हें तुम-जैसा अगुआ मिला है
nāvi naur iva sambaddhā yathāndho bāndham anviyāt | tathābhūtā hi kauravyā yeṣāṃ bhīṣma tvam agraṇīḥ ||
โอ้ภีษมะ! ดุจเรือลำหนึ่งที่เพียงผูกติดกับเรืออีกลำ หรือดุจคนตาบอดที่เดินตามคนตาบอด—ฉันใดก็ฉันนั้น เหล่ากุรุเหล่านี้เป็นเช่นนั้น เพราะท่านเป็นผู้นำหน้าเขาทั้งหลาย
शिशुपाल उवाच
Educational Q&A
The verse condemns unthinking allegiance and misguided leadership: when guidance lacks moral and practical discernment, followers become like the blind led by the blind—bound together yet directionless.
In the royal assembly, Śiśupāla attacks Bhīṣma with harsh sarcasm, claiming the Kauravas are in a pitiable state because they follow Bhīṣma’s lead, likening them to boats tied together or blind men following blind men.