Shloka 463
यदि स्वयं वज्रधरोडस्य गोप्ता तथापि याता पितृराजवेश्मनि । युद्धस्थलमें उस नागके ऐसा कहनेपर सूतपुत्र कर्णने उससे पूछा--“पहले यह तो बताओ कि ऐसा भयानक रूप धारण करनेवाले तुम हो कौन?” तब नागने कहा--'अर्जुनने मेरा अपराध किया है। मेरी माताका उनके द्वारा वध होनेके कारण मेरा उनसे वैर हो गया है। तुम मुझे नाग समझो। यदि साक्षात् वज्रधारी इन्द्र भी अर्जुनकी रक्षाके लिये आ जायाँ तो भी आज अर्जुनको यमलोकमें जाना ही पड़ेगा"
yadi svayaṁ vajradharo ’sya goptā tathāpi yātā pitṛrāja-veśmani |
สัญชัยกล่าวว่า “แม้พระอินทร์ผู้ทรงวัชระจะเสด็จมาด้วยพระองค์เองเพื่อคุ้มครองอรชุนก็ตาม วันนี้อรชุนก็จำต้องไปสู่สถานแห่งยมราช ผู้เป็นราชาแห่งบรรพชนอยู่ดี” ครั้นได้ยินดังนั้น กรรณะบุตรสารถีจึงถามนาคนั้นว่า “ก่อนอื่นจงบอกมาเถิด ผู้ใดกันที่แปลงกายเป็นรูปอันน่าสะพรึงเช่นนี้?” นาคตอบว่า “อรชุนได้ทำความผิดแก่ข้า เพราะมารดาของข้าถูกเขาสังหาร ข้าจึงมีเวรกับเขา จงรู้ว่าข้าเป็นนาค ต่อให้พระอินทร์ผู้ทรงวัชระเสด็จมาคุ้มครองอรชุน วันนี้อรชุนก็ต้องไปยังยมโลกแน่นอน”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the perceived inevitability of consequences once hatred and vengeance harden into a vow: even divine protection is declared powerless against what the speaker frames as destined retribution. Ethically, it warns how personal grievance can masquerade as ‘certainty’ or ‘justice’ in war.
In the Karṇa Parva battle context, a Nāga (serpent-being) proclaims that Arjuna is bound for Yama’s abode that very day, asserting that not even Indra’s direct protection can prevent it. This follows the Nāga’s enmity toward Arjuna and sets a tone of impending lethal intent.