Shloka 2
संजय उवाच तेषामनीकानि बृहद्ध्वजानि रणे समृद्धानि समागतानि । गर्जन्ति भेरीनिनदोन्मुखानि नादैर्यथा मेघगणास्तपान्ते
sañjaya uvāca teṣām anīkāni bṛhaddhvajāni raṇe samṛddhāni samāgatāni | garjanti bherī-ninadoन्मukhāni nādair yathā megha-gaṇās tapānte ||
สัญชัยกล่าวว่า— “ข้าแต่มหาราช กองทัพทั้งสองฝ่ายซึ่งเปี่ยมด้วยกำลังและประดับด้วยธงสูงตระหง่าน ได้มาชุมนุมกันในสนามรบ ครั้นถูกเร้าโดยเสียงกลองศึกและภีรีอันกึกก้อง พวกเขาก็คำรามก้อง—ดุจหมู่เมฆที่เริ่มคำรามเมื่อความร้อนแห่งคิมหันต์คลายลง”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how collective passion and martial excitement can swell like a seasonal force of nature—suggesting that once war’s momentum builds, ethical restraint becomes harder, and the need for dharmic discernment becomes more urgent even amid inevitable conflict.
Sañjaya reports to the king that both sides’ well-equipped battle-formations have gathered on the battlefield; with tall banners raised and war-drums resounding, the troops roar in eagerness for combat, compared to clouds thundering as summer ends.