Shloka 86
युधिष्ठिरस्य धनंजय-प्रति गर्हा
Yudhiṣṭhira’s Reproach to Dhanaṃjaya
रथानश्वान् नरान् नागानायुधाभरणानि च,मारे गये तथा मारे जाते हुए हाथी, घोड़े, रथ, मनुष्य, अस्त्र-शस्त्र, आभूषण, वस्त्र, कवच, पृथ्वी, आकाश, द्युलोक और सम्पूर्ण दिशाएँ--ये सब हमें प्रायः लाल-ही-लाल दिखायी देते थे
rathān aśvān narān nāgān āyudhābharaṇāni ca, māre gate tathā māre jāte hastī ghoḍe ratha manuṣya astra-śastra ābhūṣaṇa vastra kavaca pṛthvī ākāśa dyuloka sampūrṇa diśāḥ—ete sarve asmākaṃ prāyaḥ lāla-hī-lāla dṛśyante sma
สัญชัยกล่าวว่า—ทั้งช้าง ม้า รถศึก และมนุษย์ ผู้ถูกสังหารแล้วหรือกำลังถูกสังหาร; ทั้งอาวุธและเครื่องประดับ; ทั้งผ้าและเกราะ—ล้วนชุ่มด้วยโลหิต. แม้แผ่นดิน ท้องฟ้า เทวโลก และทุกทิศทาง ก็ปรากฏแก่เราราวกับแดงฉานไปแทบทั้งหมด.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the ethical cost of war: when killing becomes pervasive, it overwhelms perception itself, making the whole world appear stained. It functions as a moral witness-statement—highlighting that violence dehumanizes and eclipses any sense of righteous purpose unless restrained by dharma.
Sañjaya reports to the listener (Dhṛtarāṣṭra in the broader frame) the intensity of the battle: chariots, horses, elephants, soldiers, and their equipment are being destroyed, and the battlefield is so soaked in blood that earth, sky, and all directions seem red.