Shloka 75
युधिष्ठिरस्य धनंजय-प्रति गर्हा
Yudhiṣṭhira’s Reproach to Dhanaṃjaya
शिरोभिरययुद्धशौण्डानां सर्वतः संवृता मही | यथा भुवि तथा व्योम्नि निःस्वनं शुश्रुवुर्जना:
śirobhir ayayuddhaśauṇḍānāṁ sarvataḥ saṁvṛtā mahī | yathā bhuvi tathā vyomni niḥsvanaṁ śuśruvur janāḥ ||
สัญชัยกล่าวว่า: แผ่นดินถูกปกคลุมรอบด้านด้วยศีรษะที่ถูกตัดขาดของนักรบผู้พุ่งเข้าสู่สนามรบ และดังเช่นเสียงอึกทึกก้องกังวานไปทั่วพื้นพิภพ ฉันใด เสียงนั้นก็สะท้อนก้องไปทั่วเวหา ฉันนั้น—ผู้คนได้ยินคำรามอันน่าสะพรึงของสงครามทุกทิศทุกทาง
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the catastrophic cost of war: when martial pride and battle-fury dominate, the world becomes pervaded by suffering and terror. It implicitly warns that even ‘heroic’ warfare, though framed within kṣatriya duty, produces pervasive harm that no realm—earth or sky—escapes.
Sañjaya describes the battlefield’s aftermath and intensity: the ground is strewn and covered with the heads of fallen fighters, and the uproar of combat is so immense that it seems to fill both earth and sky, heard by all around.