Shloka 34
युधिष्ठिरस्य धनंजय-प्रति गर्हा
Yudhiṣṭhira’s Reproach to Dhanaṃjaya
यमौ च भीमसेनश्न शिशुपालस्य चात्मज: । कारूषा मत्स्यशेषाश्ष केकया: काशिकोसला:
yamau ca bhīmasenaś ca śiśupālasya cātmajaḥ | kārūṣā matsyaśeṣāś ca kekayāḥ kāśikośalāḥ ||
สัญชัยกล่าวว่า—นกุลและสหเทวะผู้เป็นฝาแฝด กับภีมเสน พร้อมด้วยบุตรแห่งศิศุปาล ตลอดจนเหล่านักรบแห่งแคว้นการูษะ เหล่ามัตสยะที่ยังเหลือ พวกเคกยะ และวีรชนแห่งกาศีและโกศล—ทั้งหมดนี้ก็อยู่ในมหาสงครามนั้นด้วย
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores how war in the Mahābhārata is not merely personal rivalry but a vast network of dynastic ties and regional obligations; many are compelled into conflict by lineage, alliance, and kṣatriya expectations, highlighting the ethical weight and social entanglement of warfare.
Sañjaya is listing notable fighters and allied groups participating in the battle—naming the Pāṇḍava twins and Bhīma, Śiśupāla’s son, and contingents from Karūṣa, Matsya, Kekaya, Kāśi, and Kośala—within the ongoing Kurukṣetra war account.