Shloka 526
Daiva–Puruṣakāra Discourse and the Elephant-Corps Engagement (भीमगजानीक-सम्भ्रान्ति)
निपेतुरु्व्या च तथा विनदन्तो महारवान् | भरतनन्दन! कुछ गजराजोंके दाँत और सूँड़के अग्रभाग कट गये, कुम्भस्थल फट गये और सवार मारे गये। उस अवस्थामें उन्होंने इधर-उधर भागकर अपनी ही सेनाओंको कुचल डाला और अन्तमें जोर-जोरसे चिग्घाड़ते हुए वे पृथ्वीपर गिरे और मर गये
sañjaya uvāca | nipetur urvyā ca tathā vinadanto mahāravān |
สัญชัยกล่าวว่า—พวกมันล้มลงสู่พื้นดินพร้อมเสียงคำรามกึกก้อง โอ้เชื้อสายภรตะ ช้างศึกชั้นยอดบางเชือกถูกตัดงาและปลายงวง ขมับแตกฉีก และพลขี่ถูกสังหาร ในสภาพนั้นมันแตกตื่นวิ่งพล่านไปมา เหยียบย่ำกองทัพของตนเอง และท้ายที่สุด—ส่งเสียงกรีดร้องลั่น—ก็ทรุดลงกับพื้นและสิ้นชีวิต
संजय उवाच
Educational Q&A
The passage underscores the brutal, uncontrollable fallout of war: once violence is unleashed, even powerful instruments like war-elephants become sources of indiscriminate destruction, harming friend and foe alike. It implicitly warns of the ethical cost and cascading suffering that accompany battle.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that wounded elephants—maimed in tusk and trunk, their temple-regions split and riders killed—panic and run in confusion, crushing their own troops. Finally, crying out loudly, they collapse to the earth and die.