Shloka 1636
Gāndhārī’s Petition for a Vision of the Departed (गान्धार्याः प्रार्थना—दिव्यदर्शनप्रसङ्गः)
Devanagari script
हा तात! धर्मराजेति समाक्रन्दन्महाभये । मैं तो समझता हूँ कि अत्यन्त दुर्बल हो जानेके कारण जिनके शरीरमें फैली हुई नस- नाड़ियाँतक स्पष्ट दिखायी देती थीं, वे मेरी माता कुन्ती अग्निका महान् भय उपस्थित होनेपर “हा तात! हा धर्मराज!” कहकर कातर पुकार मचाने लगी होंगी
Translation
ยุธิษฐิระกล่าวว่า “นางคงร้องไห้คร่ำครวญด้วยความหวาดกลัวใหญ่หลวงว่า ‘ฮา ตาตะ! ฮา ธรรมราช!’” เราคิดว่า มารดาของเรา กุนตี—ผู้ซูบผอมอ่อนแรงยิ่งนักจนเส้นเอ็นและเส้นโลหิตแลเห็นชัด—เมื่อมหาภัยแห่งไฟปรากฏขึ้น ย่อมร้องเรียกอย่างรันทดว่า “ฮา ตาตะ! ฮา ธรรมราช!”
Word by Word
हाalas! (interjection)
हा:
TypeIndeclinable
Rootहा
तातO dear son!/O child!
तात:
TypeNoun
Rootतात
FormMasculine, Vocative, Singular
धर्मराजO Dharmaraja (Yudhishthira)!
धर्मराज:
TypeNoun
Rootधर्मराज
FormMasculine, Vocative, Singular
इतिthus (quotative)
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
समाक्रन्दन्crying out loudly
समाक्रन्दन्:
Karta
TypeVerb
Rootसम्-आ-क्रन्द्
FormPresent participle (Parasmaipada), Singular, Masculine, Nominative
महाभयेin great fear/terror
महाभये:
Adhikarana
TypeNoun
Rootमहाभय
FormNeuter, Locative, Singular
Speaker
युधिछिर उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes