Shloka 13
अध्याय ३३ — धृतराष्ट्रस्य कुशलप्रश्नाः तथा विदुरस्य योगसमाधिः
Chapter 33: Dhṛtarāṣṭra’s Welfare-Inquiries and Vidura’s Yogic Absorption
गतिमन्तकश्न तेनेष्टवा नानन््ये नित्या भवत्न्युत | नित्येडस्मिन् पञ्चके वर्गे नित्ये चात्मनि पूरुष:
vaiśampāyana uvāca | gatim antakaś ca tena iṣṭvā nānanye nityā bhavanty uta | nitye ’smin pañcake varge nitye cātmani pūruṣaḥ |
ไวศัมปายนะกล่าวว่า “ด้วยการประกอบยัญญะและบูชาเทพทั้งหลาย สัตว์ทั้งปวงย่อมได้กำลังที่จะไปสู่โลกอื่น; ผู้ไม่ประกอบยัญญะย่อมไม่บรรลุวิถีเช่นนั้น. หมู่ธาตุทั้งห้านี้ดำรงอยู่โดยความสืบเนื่อง และอาตมันภายในบุรุษก็ดำรงอยู่เช่นกัน. เพราะฉะนั้น ผู้ใดเห็นว่าอาตมันเกิดและดับเพราะเกี่ยวข้องกับกายหลากหลาย—ซึ่งการเกิดและการทำลายของกายนั้นปรากฏ—ความเข้าใจของผู้นั้นย่อมเปล่าประโยชน์. อีกประการหนึ่ง ผู้ใดเศร้าโศกเกินประมาณเมื่อมีการพรากจาก ในทัศนะของเรายังเป็นเพียงเด็ก.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Ritual action (yajña) is presented as a means to attain higher courses of existence, but the deeper ethical-philosophical point is discernment: the body and elemental aggregate undergo change, while the Self is not truly born or destroyed; therefore excessive grief over separation arises from immature understanding.
In Vaiśampāyana’s narration, a reflective instruction is given in the Ashramavāsika context: it contrasts those who perform yajñas with those who do not, then turns to a consolatory teaching about the enduring Self and the folly of thinking the Self perishes with the body, thereby criticizing extreme mourning.