Shloka 13
गोमहात्म्य-प्रश्नोत्तरम्
Saudāsa–Vasiṣṭha on the Purifying Power of Cows
भीष्म उवाच एतत् पितामहेनोक्तमिन्द्राय भरतर्षभ । इन्द्रो दशरथायाह रामायाह पिता तथा,प्रभो! श्रीरामचन्द्रजीने भी अपने प्रिय एवं यशस्वी भ्राता लक्ष्मणको इसका उपदेश दिया। फिर लक्ष्मणने भी वनवासके समय ऋषियोंको यह बात बतायी ।।
bhīṣma uvāca | etat pitāmahenoktam indrāya bharatarṣabha | indro daśarathāyāha rāmāyāha pitā tathā | prabho śrīrāmacandro 'pi svapriyaṃ yaśasvinaṃ bhrātaraṃ lakṣmaṇaṃ tad upadiśya | lakṣmaṇo 'pi vanavāse ṛṣibhya etad avadat || pāramparyagataṃ cedaṃ ṛṣayaḥ saṃśitavratāḥ | durdharaṃ dhārayāmāsu rājānaś caiva dhārmikāḥ ||
ภีษมะกล่าวว่า “โอ ยอดแห่งวงศ์ภารตะ คำสอนนี้ปิตามหาพรหมาได้กล่าวแก่อินทร์; อินทร์ถ่ายทอดแก่ทศรถ และบิดากล่าวต่อแก่พระราม. แม้พระศรีรามจันทราเองก็ทรงสั่งสอนแก่พระลักษมณ์ ผู้เป็นอนุชาที่ทรงรักและทรงเกียรติ; และพระลักษมณ์ในกาลพำนักป่าได้บอกกล่าวแก่เหล่าฤๅษี. ดังนี้ ด้วยสายสืบทอดมิได้ขาดตอน วัตรอันยากจะทรงไว้ข้อนี้ ได้รับการธำรงโดยฤๅษีผู้มั่นคงในพรต และโดยพระราชาผู้ตั้งมั่นในธรรมด้วย”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse emphasizes the authority and seriousness of a dharmic discipline by grounding it in paramparā (a trusted lineage of transmission). Because it is ‘durdhara’—hard to sustain—it gains weight precisely through being upheld by exemplary sages of firm vows and righteous kings.
Bhishma, instructing the listener, traces how a particular counsel was handed down: from the Grandsire to Indra, from Indra to King Dasharatha, from Dasharatha to Rama, from Rama to Lakshmana, and from Lakshmana to sages during the forest-exile—showing an unbroken chain of ethical instruction.