Shloka 141
रुद्र-स्तवराजः (Rudra-Stavarāja) — Exempla of Śiva’s Boons and the Hymn’s Phalaśruti
व्यास: सर्ग: सुसंक्षेपो विस्तर: पर्ययो नरः । ऋतु: संवत्सरो मास: पक्ष: संख्यासमापन:
vyāsaḥ sargaḥ susaṃkṣepo vistaraḥ paryayo naraḥ | ṛtuḥ saṃvatsaro māsaḥ pakṣaḥ saṅkhyāsamāpanaḥ ||
พระวายูตรัสว่า “พระองค์คือวยาสะ; พระองค์คือสรรค์—การแผ่กำเนิดแห่งจักรวาล. พระองค์เป็นทั้งรูปแห่งการสร้างที่ย่อและที่พิสดาร. พระองค์คือ ‘นร’ ผู้แผ่ซ่านทั่วดุจไวศวานระ. พระองค์คือฤดู ปี เดือน ปักษ์ และ ‘การสิ้นสุดแห่งการนับ’—จุดต่อของปฏิทินที่ปิดท้ายการนับแห่งกาลเวลา.”
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse identifies the divine as immanent in both sacred authorship (Vyāsa) and the structure of the cosmos—especially the ordered cycles of time. It teaches that dharma is grounded in recognizing a single sustaining principle behind creation, its concise/expanded forms, and the calendrical rhythms that regulate human life and ritual.
Vāyu is praising/defining the supreme principle through a litany of identifications: the deity is called Vyāsa and also equated with creation and with temporal units (season, year, month, fortnight) and their completing junctions. The passage functions as a theological enumeration (stuti) linking cosmic order and sacred tradition.