Previous Verse
Next Verse

Shloka 55

माहात्म्यं द्विजमुख्यस्य सर्वमाख्यातवांस्तदा । भरतभूषण! रुक्मिणीकुमार प्रद्युम्नके पूछनेपर इस तरह मैंने उनसे विप्रवर दुर्वासाका सारा माहात्म्य कहा था ।।

māhātmyaṁ dvijamukhyasya sarvam ākhyātavāṁs tadā | bharatabhūṣaṇa! rukmiṇīkumāra pradyumnake pṛcchanepara isa taraha maiṁne unase vipravara durvāsākā sārā māhātmya kahā thā || tathā tvam api kaunteya brāhmaṇān satataṁ prabho

ครั้งนั้นเราได้เล่ามหิมาทั้งสิ้นของทวิชะผู้เป็นเลิศนั้น โอผู้เป็นเครื่องประดับแห่งวงศ์ภารตะ! เมื่อประทยุมน์ บุตรแห่งรุกฺมิณี ถาม เราก็ได้บอกเล่าพระเกียรติคุณทั้งหมดของฤๅษีผู้ประเสริฐ ทุรวาสา ให้เขาฟังดังนี้ เช่นเดียวกัน โอผู้เป็นโอรสแห่งกุนตี โอผู้เป็นนาย ท่านก็ควรเคารพและปรนนิบัติพราหมณ์ทั้งหลายอยู่เสมอ

माहात्म्यम्greatness, glory
माहात्म्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootमाहात्म्य
FormNeuter, Accusative, Singular
द्विजमुख्यस्यof the foremost Brahmin
द्विजमुख्यस्य:
Adhikarana
TypeNoun
Rootद्विजमुख्य
FormMasculine, Genitive, Singular
सर्वम्entirely, all
सर्वम्:
Karma
TypeAdjective
Rootसर्व
FormNeuter, Accusative, Singular
आख्यातवान्having narrated / told
आख्यातवान्:
Karta
TypeVerb
Rootआ-ख्या
Formक्तवतुँ (past active participle), Masculine, Nominative, Singular
तदाthen
तदा:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतदा
तथाthus, in the same way
तथा:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतथा
त्वम्you
त्वम्:
Karta
TypePronoun
Rootयुष्मद्
Form—, Nominative, Singular
अपिalso, even
अपि:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootअपि
कौन्तेयO son of Kunti
कौन्तेय:
Adhikarana
TypeNoun
Rootकौन्तेय
FormMasculine, Vocative, Singular
ब्राह्मणान्Brahmins
ब्राह्मणान्:
Karma
TypeNoun
Rootब्राह्मण
FormMasculine, Accusative, Plural
सततम्always, constantly
सततम्:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootसतत
प्रभोO lord
प्रभो:
Adhikarana
TypeNoun
Rootप्रभु
FormMasculine, Vocative, Singular

वायुदेव उवाच

V
Vāyu (Vāyudeva)
B
Bharata lineage (Bharatabhūṣaṇa as an epithet)
R
Rukmiṇī
P
Pradyumna
D
Durvāsā
K
Kaunteya (son of Kuntī)
B
Brāhmaṇas

Educational Q&A

The verse reinforces a dharmic ethic: one should consistently honor and serve Brahmins (as custodians of Vedic learning and ascetic discipline). The narrative authority of Durvāsā’s ‘māhātmya’ is used to ground this instruction in exemplary tradition.

Vāyu recalls that, when Pradyumna (son of Rukmiṇī) inquired, he narrated the full greatness of the sage Durvāsā. He then turns the recollection into direct counsel addressed to ‘Kaunteya’, urging continual respect toward Brahmins.