Shloka 61
अध्याय १६ — शङ्कर-उमा-वरदानम् तथा तण्डि-स्तुतिः (Śaṅkara–Umā Boon-Granting and Taṇḍi’s Hymn)
सम्यग् योगजपै: शान्तिर्नियमैदेहतापनै: । तप्यतां या गतिर्देव परमा सा गतिर्भवान्,देव! उत्तम योग-जप तथा शरीरको सुखा देनेवाले नियमोंद्वारा जो शान्ति मिलती है और तपस्या करनेवाले पुरुषोंको जो दिव्य गति प्राप्त होती है, वह परम गति आप ही हैं
samyag yogajapaiḥ śāntir niyamair dehatāpanaiḥ |
tapyatāṃ yā gatir deva paramā sā gatir bhavān, deva ||
วายุเทพตรัสว่า “สันติย่อมบังเกิดจากโยคะอันถูกต้องและการภาวนามนต์ และจากนียมะที่ฝึกฝนจนกายถูก ‘เผา’ ด้วยตบะ. ข้าแต่เทพ คติอันสูงสุดที่ผู้บำเพ็ญตบะพึงบรรลุ—คตินั้นก็คือพระองค์เอง.”
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
Peace (śānti) arises from disciplined practice—yoga, mantra-repetition (japa), and niyamas that train the body and mind. The verse culminates in a theistic conclusion: the ‘supreme destination’ (paramā gati) sought through austerity is not merely a place or state but the Divine itself.
Vāyudeva speaks in praise of ascetic discipline and its fruit. Addressing a deity as ‘Deva,’ he identifies the ultimate reward of tapas—attained by practitioners—as the very person of the God being addressed, emphasizing devotion and the personal nature of the highest goal.