Previous Verse
Next Verse

Shloka 12

अजैकपादहिर्बु धन्य: पिनाकी चापराजित: । ऋतश्न पितृरूपश्च त्रयम्बकश्न महेश्वर:

bhīṣma uvāca | ajāikapād ahirbudhnyaḥ dhanyaḥ pinākī cāparājitaḥ | ṛtaśnaḥ pitṛrūpaś ca tryambakaś ca maheśvaraḥ ||

อชัยกปาท อหิรพุธนยะ ธันยะ พินากี อปราชิต ฤตัศนะ ปิตฤรูป ตรยมพก และมหेशวร—เหล่านี้คือปางอันเลื่องชื่อของรุทระ

अजैकपादःAjāikapāda (a Rudra-name; ‘he who has one foot’)
अजैकपादः:
Karta
TypeNoun
Rootअजैकपाद
FormMasculine, Nominative, Singular
अहिर्बुध्न्यःAhirbudhnya (a Rudra-name; ‘serpent of the deep’)
अहिर्बुध्न्यः:
Karta
TypeNoun
Rootअहिर्बुध्न्य
FormMasculine, Nominative, Singular
धन्यःblessed, auspicious
धन्यः:
Karta
TypeAdjective
Rootधन्य
FormMasculine, Nominative, Singular
पिनाकीPinākin (bearer of the bow Pināka)
पिनाकी:
Karta
TypeNoun
Rootपिनाकिन्
FormMasculine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
अपराजितःunconquered, invincible
अपराजितः:
Karta
TypeAdjective
Rootअपराजित
FormMasculine, Nominative, Singular
ऋतश्नःṚtaśna (a Rudra-name)
ऋतश्नः:
Karta
TypeNoun
Rootऋतश्न
FormMasculine, Nominative, Singular
पितृरूपःPitr̥rūpa (‘having the form of the Fathers/manes’; a Rudra-name)
पितृरूपः:
Karta
TypeNoun
Rootपितृरूप
FormMasculine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
त्र्यम्बकःTryambaka (‘three-eyed’; a Rudra-name)
त्र्यम्बकः:
Karta
TypeNoun
Rootत्र्यम्बक
FormMasculine, Nominative, Singular
महेश्वरःMaheśvara (‘great lord’; a Rudra-name)
महेश्वरः:
Karta
TypeNoun
Rootमहेश्वर
FormMasculine, Nominative, Singular

भीष्म उवाच

B
Bhīṣma
R
Rudra (Śiva)
A
Ajāikapād
A
Ahirbudhnya
D
Dhanya
P
Pinākī
A
Aparājita
Ṛtaśna
P
Pitṛrūpa
T
Tryambaka
M
Maheśvara
P
Pināka (bow)

Educational Q&A

The verse teaches contemplative devotion through nāma-smaraṇa (remembering divine names): by reciting and understanding Rudra’s epithets—invincible, bearer of Pināka, aligned with cosmic order, ancestral in form—one cultivates reverence, steadiness, and dharmic orientation toward the supreme Lord.

In Anuśāsana Parva, Bhishma is instructing by enumerating sacred names/forms of Rudra (Śiva). This verse is part of a list of Rudra’s celebrated epithets, functioning as a devotional catalogue within Bhishma’s broader ethical-religious instruction.