Shloka 88
सदगति:ः सत्कृति: सत्ता सद्भूति: सत्परायण: । शूरसेनो यदुश्रेष्ठ: सन्निवास: सुयामुन:
sadgatiḥ satkṛtiḥ sattā sadbhūtiḥ satparāyaṇaḥ | śūraseno yaduśreṣṭhaḥ sannivāsaḥ suyāmunāḥ ||
ภีษมะกล่าวว่า—พระองค์ทรงเป็น “สัทคติ” คือจุดหมายแท้ที่คนดีพึงบรรลุ; ทรงเป็น “สัทกฤติ” ผู้กระทำกิจอันประเสริฐ; ทรงเป็น “สัตตา” คือความจริงที่ดำรงอยู่เสมอ; ทรงเป็น “สัทภูติ” ผู้ปรากฏเป็นนานารูปอันเป็นมงคล; และทรงเป็น “สัทปรายนะ” ที่พึ่งและจุดหมายสูงสุดของสาธุชน. พระองค์ทรงเป็นศูรเสนะ ผู้นำกองทัพวีรชน; ทรงเป็นยทุเศรษฐะ ผู้เลิศในหมู่ยทุ; ทรงเป็นสันนิวาส ที่พำนักของผู้มีธรรม; และทรงเป็นสุยามุน—ศรีกฤษณะผู้มีบริวารงดงาม ณ ริมฝั่งยมุนา ทั้งเหล่าโคบาลและผู้อื่น.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse presents Kṛṣṇa as the ethical and spiritual telos: the righteous aim for him as the highest good (sadgati, satparāyaṇa), while his nature is described as ever-real (sattā) and actively beneficent (satkṛti). It teaches that dharmic life culminates in taking refuge in the supreme, who is both transcendent reality and present protector.
In Anuśāsana Parva, Bhīṣma continues his instruction and praise, offering a litany of epithets for Kṛṣṇa. The verse functions as a devotional eulogy (stuti), identifying Kṛṣṇa’s lineage status (foremost among the Yadus), his heroic leadership, and his intimate association with the Yamunā region, while emphasizing his role as refuge for the virtuous.